The Ecosystem Inside Us
Ichimizdagi ekotizim
Sarlavha va pastdagi so‘zlarga qarang. Matn nima haqida bo‘lishi mumkin? Bir daqiqa o‘ylab ko‘ring — bu miyani o‘qishga tayyorlaydi.
Ichak mikrobiomi, uning sog‘liqqa ta’siri va bu sohadagi mubolag‘alar haqida.
Kalit so‘zlar
Bu so‘zlar matnda uchraydi va matnda ajratib ko‘rsatiladi. Bosing — talaffuzini eshitasiz.
⏱ O‘qish boshlanganda vaqt o‘lchanadi — oxirida tezligingizni ko‘rasiz.
👆 Istalgan so‘zni bosing — tarjimasi yoki lug‘atga havola chiqadi.
Each of us carries within our intestines a vast and largely invisible ecosystem. Trillions of bacteria, along with viruses, fungi and other microorganisms, inhabit the human gut, collectively known as the microbiome. For most of the history of medicine, bacteria were regarded primarily as enemies, the causes of disease to be eliminated. Over the past two decades, however, advances in genetic sequencing have revealed that the vast majority of the microbes living in and on us are not merely harmless but essential to our health.
Har birimiz ichaklarimizda ulkan va asosan ko‘rinmas ekotizimni olib yuramiz. Trillionlab bakteriyalar viruslar, zamburug‘lar va boshqa mikroorganizmlar bilan birga inson ichagida yashaydi va ular birgalikda mikrobiom deb ataladi. Tibbiyot tarixining ko‘p qismida bakteriyalar asosan dushman, yo‘q qilinishi kerak bo‘lgan kasallik sabablari deb hisoblangan. Biroq so‘nggi yigirma yilda genetik sekvenirlashdagi yutuqlar ichimizda va ustimizda yashaydigan mikroblarning aksariyati shunchaki zararsiz emas, balki sog‘ligimiz uchun zarur ekanini ko‘rsatdi.
A frequently repeated claim held that bacterial cells in the body outnumber human cells by ten to one. A more careful estimate published in 2016 revised this figure considerably: the numbers are, in fact, roughly equal, at around thirty to forty trillion each. Even so, the genetic contribution of the microbiome is enormous. Collectively, our gut bacteria carry many times more genes than the human genome, giving us access to chemical abilities that our own cells lack.
Tez-tez takrorlanadigan da’voga ko‘ra, tanadagi bakteriya hujayralari inson hujayralaridan o‘n baravar ko‘p. 2016-yilda e’lon qilingan puxtaroq hisob-kitob bu raqamni sezilarli darajada qayta ko‘rib chiqdi: aslida, sonlar taxminan teng, har biri o‘ttizdan qirq trilliongacha. Shunday bo‘lsa ham, mikrobiomning genetik hissasi ulkan. Birgalikda ichak bakteriyalarimiz inson genomidan ko‘p marta ko‘proq genga ega bo‘lib, bizga o‘z hujayralarimizda yo‘q kimyoviy qobiliyatlardan foydalanish imkonini beradi.
Among their many functions, gut bacteria break down dietary fibre that our own enzymes cannot digest, producing short-chain fatty acids that nourish the cells of the gut wall and help to regulate inflammation. They synthesise certain vitamins, train the immune system to distinguish between friend and foe, and occupy space that might otherwise be colonised by harmful species. Experiments with “germ-free” mice, raised in sterile conditions without any microbes at all, have shown that such animals develop abnormal immune systems and digestive tracts.
Ko‘plab vazifalari qatorida ichak bakteriyalari o‘z fermentlarimiz hazm qila olmaydigan oziq-ovqat tolalarini parchalab, ichak devori hujayralarini oziqlantiradigan va yallig‘lanishni boshqarishga yordam beradigan qisqa zanjirli yog‘ kislotalarini hosil qiladi. Ular ba’zi vitaminlarni sintez qiladi, immun tizimini do‘st va dushmanni farqlashga o‘rgatadi va aks holda zararli turlar egallashi mumkin bo‘lgan joyni egallaydi. Hech qanday mikrobsiz steril sharoitda o‘stirilgan “mikrobsiz” sichqonlar bilan o‘tkazilgan tajribalar bunday hayvonlarda g‘ayritabiiy immun tizimi va ovqat hazm qilish yo‘llari rivojlanishini ko‘rsatgan.
The most dramatic medical application so far is the faecal microbiota transplant, in which bacteria from a healthy donor are transferred to a patient’s gut. For patients suffering from recurrent infections with the bacterium Clostridioides difficile, which often follow courses of antibiotics that wipe out the normal gut flora, this unglamorous procedure has achieved cure rates of around eighty to ninety percent in clinical trials, considerably higher than those achieved by further antibiotics.
Hozirgacha eng hayratlanarli tibbiy qo‘llanilishi — najas mikrobiotasini ko‘chirib o‘tkazish, bunda sog‘lom donordan olingan bakteriyalar bemorning ichagiga o‘tkaziladi. Ko‘pincha normal ichak florasini yo‘q qiladigan antibiotik kurslaridan keyin keladigan Clostridioides difficile bakteriyasi bilan takroriy infeksiyalardan aziyat chekayotgan bemorlar uchun bu unchalik jozibali bo‘lmagan muolaja klinik sinovlarda taxminan sakson-to‘qson foiz davolanish ko‘rsatkichiga erishgan, bu qo‘shimcha antibiotiklar beradigan natijadan ancha yuqori.
More speculative, and more widely publicised, is research linking the microbiome to conditions far beyond the gut, including obesity, diabetes, allergies, depression and even autism. Some of these findings are intriguing. When the gut bacteria of obese mice were transferred into germ-free mice, for instance, the recipients gained more fat than those receiving bacteria from lean mice. There is also evidence of a “gut-brain axis”, a set of chemical and nervous pathways through which gut bacteria may influence mood and behaviour.
Ichakdan ancha tashqaridagi holatlar, jumladan semizlik, diabet, allergiya, depressiya va hatto autizmni mikrobiom bilan bog‘laydigan tadqiqotlar yanada taxminiy va kengroq ommalashgan. Bu topilmalarning ba’zilari qiziqarli. Masalan, semiz sichqonlarning ichak bakteriyalari mikrobsiz sichqonlarga o‘tkazilganda, qabul qiluvchilar oriq sichqonlardan bakteriya olganlarga qaraganda ko‘proq yog‘ to‘plagan. Ichak bakteriyalari kayfiyat va xulq-atvorga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan kimyoviy va asab yo‘llari to‘plami — “ichak-miya o‘qi” mavjudligiga oid dalillar ham bor.
However, scientists urge caution. Much of the evidence comes from experiments on mice, whose biology differs from ours in important ways, and studies in humans have often found associations without establishing which way causation runs: does an altered microbiome contribute to depression, or does depression, through changes in diet and stress, alter the microbiome? Meanwhile, a thriving industry sells probiotic supplements and home testing kits with claims that frequently run far ahead of the evidence. Many commercial probiotics contain strains of bacteria that do not survive long in the gut, and for healthy people, the benefits of most products remain unproven.
Biroq olimlar ehtiyot bo‘lishga chaqirishadi. Dalillarning ko‘pi biologiyasi biznikidan muhim jihatlarda farq qiladigan sichqonlar ustidagi tajribalardan olingan va odamlar ustidagi tadqiqotlar ko‘pincha sababiyat qaysi tomonga yo‘nalganini aniqlamasdan bog‘liqliklarni topgan: o‘zgargan mikrobiom depressiyaga hissa qo‘shadimi yoki depressiya ovqatlanish va stressdagi o‘zgarishlar orqali mikrobiomni o‘zgartiradimi? Ayni paytda gullab-yashnayotgan sanoat da’volari ko‘pincha dalillardan ancha oldinda yuradigan probiotik qo‘shimchalar va uy test to‘plamlarini sotmoqda. Ko‘plab tijoriy probiotiklar ichakda uzoq yashamaydigan bakteriya shtammlarini o‘z ichiga oladi va sog‘lom odamlar uchun aksariyat mahsulotlarning foydasi isbotlanmagan bo‘lib qolmoqda.
For now, the most reliable advice is also the most traditional. A varied diet rich in fibre, vegetables, legumes and fermented foods such as yoghurt appears to support a diverse microbiome, while unnecessary antibiotics should be avoided. The science of the microbiome is still young, but it has already changed a fundamental assumption: we are not solitary organisms but walking ecosystems, and our health depends on the well-being of our invisible companions.
Hozircha eng ishonchli maslahat eng an’anaviy maslahat hamdir. Tolalar, sabzavotlar, dukkaklilar va qatiq kabi achitilgan mahsulotlarga boy turli xil ovqatlanish xilma-xil mikrobiomni qo‘llab-quvvatlaydi shekilli, keraksiz antibiotiklardan esa qochish kerak. Mikrobiom haqidagi fan hali yosh, lekin u allaqachon asosiy taxminni o‘zgartirdi: biz yakka organizmlar emas, yuruvchi ekotizimlarmiz va sog‘ligimiz ko‘rinmas hamrohlarimizning farovonligiga bog‘liq.
Tushundingizmi?
Javob topa olmasangiz, «O‘qish» bosqichiga qaytib, matnga qarang — bu ham mashq.
-
Asosiy g‘oya
1 What is the main message of the article?
-
2 What did the 2016 estimate show?
-
3 What happens to germ-free mice?
-
4 Why are faecal transplants mentioned?
-
5 What problem with human studies does the writer mention?
True / False / Not Given
True — matnda aynan shunday deyilgan. False — matn aksini aytadi. Not Given — matnda bu haqda ma’lumot yo‘q.
-
1 Gut bacteria help to train the immune system.
-
2 Faecal transplants are less effective than further antibiotics for C. difficile.
-
3 Many commercial probiotics do not survive long in the gut.
-
4 Mice receiving bacteria from obese mice gained more fat.
-
5 Bacteria were once seen mainly as enemies by medicine.
-
6 Germ-free mice live shorter lives than normal mice.
-
7 The gut-brain axis was discovered in the 1950s.
-
8 Yoghurt is more beneficial than vegetables for the microbiome.
-
9 Gut bacteria carry more genes than the human genome.
-
10 The writer recommends avoiding unnecessary antibiotics.
-
11 The ten-to-one ratio of bacteria to human cells has been confirmed.
-
12 The writer says probiotic supplements have been proven to help all healthy people.
So‘zni ma’nosi bilan juftlang
Chapdan so‘zni, o‘ngdan uning ma’nosini tanlang. Hammasi juftlansa, natija chiqadi.
Natijangiz
- Tushunish
- —
- So‘zlar
- —
- Tezlik
- —