A2 23-dars 14 daqiqa

Irregular Verbs

Noto‘g‘ri fe’llar

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Ko‘p fe’llar o‘tgan zamonda oddiygina -ed oladi: work → worked, play → played. Bular to‘g‘ri fe’llar. Lekin ingliz tilidagi eng ko‘p ishlatiladigan fe’llar qadimdan qolgan o‘z shakllariga ega: go → went, see → saw, eat → ate. Bular noto‘g‘ri fe’llar (irregular verbs).

Ular unchalik ko‘p emas — kundalik nutq uchun 100 ga yaqini yetarli. Lekin ular shunchalik ko‘p ishlatiladiki, ularsiz birorta hikoya ham aytib bo‘lmaydi: went, said, got, made, took, came, saw, knew, thought, told...

Har bir noto‘g‘ri fe’lning uch shakli bor. Ularni uch xil kiyim deb tasavvur qiling:

1-shakl (V1)asosiy shakl — hozirgi va kelasi zamon: I go, I will go
2-shakl (V2)o‘tgan zamon — Past Simple: I went
3-shakl (V3)sifatdosh — have / has / had va be bilan: I have gone, It was made
  • I go to work every day.Har kuni ishga boraman. (V1)
  • I went to work yesterday.Kecha ishga bordim. (V2)
  • I have gone to work by bus for years.Yillardan beri ishga avtobusda boraman. (V3)

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Uch shaklning har biri qachon ishlatiladi.
  2. 100 ga yaqin eng kerakli noto‘g‘ri fe’llar jadvali.
  3. Fe’llarni guruhlab yodlash usuli.
  4. Talaffuzi qiyin fe’llar: read, said, bought.
  5. Chalkashtiriladigan juftliklar: lie / lay, rise / raise.
  6. Samarali yodlash rejasi.

Uch shakl qachon ishlatiladi?

Shakl Qayerda Misol
1-shakl Present Simple I write every day.
1-shakl do / does / did dan keyin I didn’t write. Did you write?
1-shakl Modal fe’llardan keyin I can write. I will write.
1-shakl to dan keyin I want to write.
2-shakl Past Simple (faqat bo‘lishli) I wrote a letter.
3-shakl Present Perfect I have written a letter.
3-shakl Past Perfect I had written it before.
3-shakl Majhul nisbat (passiv) The letter was written in 1990.

Muhim: 2-shakl faqat bo‘lishli Past Simple gapda. Inkor va savolda did bor, shuning uchun fe’l 1-shaklga qaytadi: I went → I didn’t go → Did you go?

Eng kerakli noto‘g‘ri fe’llar

Quyidagi jadvalda eng ko‘p ishlatiladigan fe’llar alifbo tartibida berilgan.

1-shakl 2-shakl 3-shakl Tarjimasi
be was / were been bo‘lmoq
become became become bo‘lib qolmoq
begin began begun boshlamoq
bite bit bitten tishlamoq
blow blew blown puflamoq, esmoq
break broke broken sindirmoq
bring brought brought olib kelmoq
build built built qurmoq
burn burnt / burned burnt / burned yonmoq, kuydirmoq
buy bought bought sotib olmoq
catch caught caught tutmoq
choose chose chosen tanlamoq
come came come kelmoq
cost cost cost turmoq (narx)
cut cut cut kesmoq
do did done qilmoq
draw drew drawn chizmoq
dream dreamt / dreamed dreamt / dreamed tush ko‘rmoq
drink drank drunk ichmoq
drive drove driven haydamoq
eat ate eaten yemoq
fall fell fallen yiqilmoq
feed fed fed ovqatlantirmoq
feel felt felt his qilmoq
fight fought fought urishmoq
find found found topmoq
fly flew flown uchmoq
forget forgot forgotten unutmoq
forgive forgave forgiven kechirmoq
freeze froze frozen muzlamoq
get got got (AQSh: gotten) olmoq, bo‘lmoq
give gave given bermoq
go went gone bormoq
grow grew grown o‘smoq
hang hung hung osmoq
have had had ega bo‘lmoq
hear heard heard eshitmoq
hide hid hidden yashirmoq
hit hit hit urmoq
hold held held ushlamoq
hurt hurt hurt og‘ritmoq
keep kept kept saqlamoq
know knew known bilmoq
lead led led boshqarmoq
learn learnt / learned learnt / learned o‘rganmoq
leave left left ketmoq, qoldirmoq
lend lent lent qarzga bermoq
let let let ruxsat bermoq
lie lay lain yotmoq
lose lost lost yo‘qotmoq
make made made yasamoq
mean meant meant anglatmoq
meet met met uchrashmoq
pay paid paid to‘lamoq
put put put qo‘ymoq
read read read o‘qimoq
ride rode ridden minmoq
ring rang rung jiringlamoq
rise rose risen ko‘tarilmoq
run ran run yugurmoq
say said said aytmoq
see saw seen ko‘rmoq
sell sold sold sotmoq
send sent sent yubormoq
set set set o‘rnatmoq
shake shook shaken silkitmoq
shine shone shone porlamoq
shoot shot shot otmoq
show showed shown ko‘rsatmoq
shut shut shut yopmoq
sing sang sung kuylamoq
sink sank sunk cho‘kmoq
sit sat sat o‘tirmoq
sleep slept slept uxlamoq
speak spoke spoken gapirmoq
spend spent spent sarflamoq
stand stood stood turmoq
steal stole stolen o‘g‘irlamoq
swim swam swum suzmoq
take took taken olmoq
teach taught taught o‘rgatmoq
tear tore torn yirtmoq
tell told told aytib bermoq
think thought thought o‘ylamoq
throw threw thrown otmoq, uloqtirmoq
understand understood understood tushunmoq
wake woke woken uyg‘onmoq
wear wore worn kiymoq
win won won yutmoq
write wrote written yozmoq

Britaniya va Amerika: learn, burn, dream, smell, spell fe’llari Britaniyada ko‘pincha -t bilan (learnt, burnt), Amerikada -ed bilan (learned, burned). Ikkalasi ham to‘g‘ri.

Guruhlab yodlash osonroq

Yuzta fe’lni alifbo tartibida yodlash qiyin. Lekin ular o‘xshash guruhlarga bo‘linadi — guruhlab yodlash ancha oson va tez.

1-guruh: uchalasi bir xil (A-A-A)

Eng oson guruh — hech narsa o‘zgarmaydi.

A-A-Aput-put-put, cut-cut-cut, cost-cost-cost, let-let-let, hit-hit-hit, shut-shut-shut, hurt-hurt-hurt, set-set-set
  • I put my keys on the table.Kalitlarimni stolga qo‘ydim. (o‘tgan zamon)
  • It cost a lot.Bu qimmat turdi.
  • She cut her finger.U barmog‘ini kesib oldi.

read ham shu guruhda, lekin talaffuzi o‘zgaradi: read (“rid”) — read (“red”) — read (“red”).

2-guruh: 2 va 3 bir xil (A-B-B)

Eng katta guruh. 2-shaklni bilsangiz, 3-shaklni ham bilasiz.

-ought / -aughtbuy-bought, bring-brought, think-thought, fight-fought, catch-caught, teach-taught
-ent / -ept / -eltsend-sent, spend-spent, lend-lent, sleep-slept, keep-kept, feel-felt
-ld / -ldsell-sold, tell-told, hold-held
-ade / -aid / -ardmake-made, pay-paid, say-said, hear-heard
-ost / -ound / -etlose-lost, find-found, meet-met
-ood / -at / -onstand-stood, understand-understood, sit-sat, win-won
  • I bought a new phone. I have bought a new phone.Yangi telefon oldim.
  • She told me the news. She has told everyone.U menga yangilikni aytdi.
  • We slept well.Biz yaxshi uxladik.

3-guruh: unli o‘zgaradi (i-a-u)

Bu guruh qo‘shiqqa o‘xshaydi: i → a → u.

i-a-using-sang-sung, drink-drank-drunk, swim-swam-swum, begin-began-begun, ring-rang-rung, sink-sank-sunk
  • We sang songs all night.Tun bo‘yi qo‘shiq kuyladik.
  • I have never swum in the sea.Men hech qachon dengizda suzmaganman.
  • The lesson has already begun.Dars allaqachon boshlandi.

4-guruh: 3-shakl -n bilan tugaydi

-en / -ntake-took-taken, write-wrote-written, eat-ate-eaten, give-gave-given, speak-spoke-spoken, break-broke-broken, choose-chose-chosen, forget-forgot-forgotten, steal-stole-stolen, drive-drove-driven
-ownknow-knew-known, grow-grew-grown, throw-threw-thrown, fly-flew-flown, blow-blew-blown, show-showed-shown
  • Someone has stolen my bag!Kimdir sumkamni o‘g‘irlab ketdi!
  • This book was written by Navoi.Bu kitob Navoiy tomonidan yozilgan.
  • I’ve known him for years.Uni yillardan beri taniyman.

5-guruh: 1 va 3 bir xil (A-B-A)

A-B-Acome-came-come, become-became-become, run-ran-run
  • He came late yesterday.U kecha kech keldi.
  • He has come home.U uyga keldi.
  • She became a doctor.U shifokor bo‘ldi.

6-guruh: butunlay boshqa so‘zlar

Bu fe’llarni alohida yodlash kerak — ular hech qaysi guruhga o‘xshamaydi.

Yodlanadibe-was / were-been, go-went-gone, do-did-done, have-had-had, see-saw-seen, eat-ate-eaten

Talaffuzi qiyin fe’llar

Ba’zi fe’llar yozilishi va o‘qilishi juda farq qiladi.

Fe’l Qanday o‘qiladi
read (2, 3) “red” (rang kabi)
said “sed” (seyd emas!)
says “sez” (seyz emas!)
bought, brought, thought “bot”, “brot”, “sot” (gh o‘qilmaydi)
caught, taught “kot”, “tot”
heard “hyord” (hird emas)
meant “ment”
built “bilt”
done “dan”
gone “gon”
does “daz”

Chalkashtiriladigan juftliklar

Ba’zi fe’llar bir-biriga juda o‘xshaydi, lekin ma’nosi farq qiladi.

Fe’l Shakllari Ma’nosi Misol
lie lay — lain yotmoq I lay on the sofa.
lay laid — laid yotqizmoq, qo‘ymoq She laid the baby on the bed.
lie (yolg‘on) lied — lied yolg‘on gapirmoq He lied to me.
rise rose — risen ko‘tarilmoq (o‘zi) The sun rose at 6.
raise raised — raised ko‘tarmoq (biror narsani) She raised her hand.
fall fell — fallen yiqilmoq He fell off his bike.
feel felt — felt his qilmoq I felt tired.
fell felled — felled (daraxt) kesmoq —

fell — fall ning 2-shakli, lekin shu bilan birga alohida fe’l ham (daraxt kesmoq). felt — feel ning 2-shakli. Bularni aralashtirmang: I fell — yiqildim, I felt — his qildim.

Bosqichma-bosqich

Gapda qaysi shaklni ishlatishni aniqlash uchun:

  1. Oldida have / has / had bormi? → 3-shakl: I have eaten.
  2. Oldida am / is / are / was / were bormi (passiv)? → 3-shakl: It was made in China.
  3. Oldida did / didn’t, can, will, to bormi? → 1-shakl: I didn’t eat. I can eat.
  4. Oddiy o‘tgan zamon, bo‘lishli gap? → 2-shakl: I ate.
1-shaklHozirgi va kelasi: I go, I will go, I don’t go
2-shaklO‘tgan zamon: I went
3-shaklhave / had bilan: I have gone
3-shaklbe bilan: It was made

Misol: “Siz bu filmni ko‘rganmisiz?”

  1. Hayot tajribasi → Present Perfect → have + 3-shakl.
  2. see → saw → seen.
NatijaHave you seen this film?

Misol: “Kecha bu filmni ko‘rmadim.”

  1. Past Simple, inkor → didn’t + 1-shakl.
  2. see → see.
NatijaI didn’t see this film yesterday.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ I goed home.

✓ I went home.

go — noto‘g‘ri fe’l.

✗ I have went there.

✓ I have gone there.

have dan keyin 3-shakl.

✗ She has saw it.

✓ She has seen it.

see — saw — seen.

✗ I didn’t saw him.

✓ I didn’t see him.

did dan keyin 1-shakl.

✗ He buyed a car.

✓ He bought a car.

buy — bought.

✗ I have ate.

✓ I have eaten.

eat — ate — eaten.

✗ They have wrote a letter.

✓ They have written a letter.

write — wrote — written.

✗ I thinked about it.

✓ I thought about it.

think — thought.

✗ The window was broke.

✓ The window was broken.

Passivda 3-shakl.

✗ I felled off my bike.

✓ I fell off my bike.

fall — fell.

✗ I have drank tea.

✓ I have drunk tea.

drink — drank — drunk.

Eslab qoling: did dan keyin — 1-shakl, have / be dan keyin — 3-shakl, oddiy o‘tgan zamon — 2-shakl.

Yodlash rejasi

  1. Guruhlab oling. Bir kunda bitta guruh: masalan, “-ought” fe’llari (bought, brought, thought, fought, caught, taught).
  2. Ovoz chiqarib ayting. Uch shaklni qo‘shiqdek: buy — bought — bought.
  3. Har biri bilan gap tuzing. Yesterday I bought bread. I have bought a new phone.
  4. Ertasiga takrorlang. Eskisini takrorlab, yangi guruh qo‘shing.
  5. Matnda toping. Kitob yoki maqola o‘qiganda noto‘g‘ri fe’llarni belgilab chiqing.
  6. Testlarni ishlang. Saytdagi testlar har safar boshqa tartibda chiqadi.

Shu reja bilan bir oyda deyarli barcha kerakli fe’llarni bilib olasiz.

Kichik hikoya bilan mashq

Yesterday I woke up late. I got dressed quickly and ran to the bus stop, but the bus left without me. I took a taxi. At work I saw that my phone was at home. My boss gave me a lot of work. I ate lunch at my desk. In the evening I met my friends and we went to a cafe. I felt much better.

Matnda 11 ta belgilangan noto‘g‘ri fe’l bor. Har birining uch shaklini ayting.

O‘zingizni tekshiring

  1. go → went → gone
  2. write → wrote → written
  3. buy → bought → bought
  4. drink → drank → drunk
  5. put → put → put
  6. I have never ___ (eat) sushi. → eaten
  7. We ___ (meet) last year. → met
  8. Did you ___ (see) him? → see

Qisqa xulosa

  • Noto‘g‘ri fe’l -ed olmaydi, uch shakli yodlanadi.
  • 1-shakl — hozirgi zamon, did / can / will / to dan keyin.
  • 2-shakl — faqat bo‘lishli Past Simple.
  • 3-shakl — have / has / had va be (passiv) bilan.
  • Guruhlab yodlang: A-A-A (put), A-B-B (bought), i-a-u (sing), -en (taken).
  • Talaffuzga e’tibor: read (red), said (sed), bought (bot).
  • fell (yiqildim) va felt (his qildim) — aralashtirmang.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari