C1 92-dars 12 daqiqa

Advanced Word Order

Oldinga chiqarish va tartib

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

So‘z tartibi — faqat grammatika emas, balki diqqatni boshqarish vositasi. Ingliz tilida gapning oxiri — eng kuchli joy: yangi va muhim ma’lumot odatda shu yerga qo‘yiladi. Ma’lum (eski) ma’lumot esa gap boshida keladi.

  • I bought a car. The car was red.Mashina oldim. Mashina qizil edi.

Birinchi gapda a car — yangi ma’lumot (oxirida). Ikkinchi gapda the car — endi ma’lum ma’lumot (boshida), red — yangi (oxirida).

Bu “avval eski, keyin yangi” (given → new) qoidasi matnni tekis va ravon qiladi — o‘quvchi fikrni oson kuzatadi.

O‘zbek tilida so‘z tartibi ancha erkin: urg‘u uchun so‘zlarni joyini almashtirish oson. Ingliz tilida tartib qat’iyroq, shuning uchun urg‘u berish uchun maxsus usullar kerak: fronting, inversiya, cleft gaplar.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. “Eski — yangi” qoidasi va gaplarni bog‘lash.
  2. Fronting — urg‘u uchun gap qismini boshga chiqarish.
  3. Og‘ir qism oxirga: It is important to...
  4. Ikki to‘ldiruvchili fe’llar va olmoshlar.
  5. Ravishlar tartibi va o‘rni.
  6. only, also, even ning joyi va bilvosita savollar.

“Eski — yangi” qoidasi

Gapni oldingi gap oxiridagi ma’lumot bilan boshlang — shunda matn zanjir kabi bog‘lanadi.

  • We visited Khiva. Khiva has an ancient wall.Xivaga bordik. Xivaning qadimiy devori bor.
  • The wall was built in the 10th century. It is over 2 km long.Devor X asrda qurilgan. Uning uzunligi 2 km dan ortiq.

Bosqichma-bosqich

Ikki gapni tabiiy bog‘lash:

  1. Oldingi gap oxirini toping: I bought a car.
  2. Yangi gapni shu bilan boshlang: The car / It was red.
  3. Yangi ma’lumot — oxirga: It cost ten thousand dollars.
  • Many students study English. This is because English is a global language.Ko‘p talabalar ingliz tilini o‘rganadi. Bunga sabab — ingliz tili global til.

Fronting — boshga chiqarish

Fronting — odatda gap oxirida keladigan qismni urg‘u uchun boshga chiqarish. Bu ko‘proq adabiy, ta’sirli yoki so‘zlashuv uslubi.

  • That film I really enjoyed.Aynan o‘sha film menga juda yoqdi.
  • This I don’t understand.Mana buni tushunmayman.
  • What he said I’ll never forget.Uning aytganlarini hech qachon unutmayman.

Joy iboralari boshda

Joy iborasi boshga chiqsa, ko‘pincha ega va fe’l o‘rin almashadi (inversiya):

  • On the table stood a vase.Stol ustida guldon turardi.
  • In the corner sat an old man.Burchakda bir chol o‘tirardi.
  • Into the room walked the director.Xonaga direktor kirib keldi.

as / though bilan

Sifat / ravish + as / though + ega + fe’l — “...bo‘lsa ham” ma’nosida, juda rasmiy va adabiy:

  • Strange as it may seem, I agree.G‘alati tuyulsa ham, roziman.
  • Tired though he was, he kept working.Charchagan bo‘lsa ham, ishlashda davom etdi.
  • Hard as she tried, she couldn’t open the door.Qancha urinsa ham, u eshikni ocha olmadi.
  • Much as I like him, I can’t trust him.Uni qanchalik yoqtirsam ham, unga ishona olmayman.

Og‘ir qism oxirga (end weight)

Inglizlar uzun, og‘ir ma’lumotni gapning oxiriga suradi. Ega juda uzun bo‘lsa, it bilan boshlanadi va uzun qism oxirga o‘tadi.

Og‘irTo read every day is important.
TabiiyIt is important to read every day.
  • It is important to read every day.Har kuni o‘qish muhim. (To read... emas)
  • It surprised me that she left.Uning ketgani meni hayron qoldirdi.
  • It is clear that we need more time.Bizga ko‘proq vaqt kerakligi aniq.
  • It’s a pity that you can’t come.Kela olmasligingiz afsus.
  • It doesn’t matter what you think.Siz nima deb o‘ylashingizning ahamiyati yo‘q.

Uzun to‘ldiruvchi oxirga

  • I found it difficult to understand the lecture.Ma’ruzani tushunish menga qiyin bo‘ldi.
  • She made it clear that she wasn’t interested.U qiziqmasligini aniq qilib qo‘ydi.

Ikki to‘ldiruvchili fe’llar

give, send, show, tell, offer, lend, buy — ikkita to‘ldiruvchi (odam va narsa) bilan keladi.

Odam + narsaI gave him the book.
Narsa + odamI gave the book to him.
Olmosh (narsa)I gave it to him.

Qaysi tartibni tanlash — “eski — yangi” qoidasiga bog‘liq: yangi, muhim ma’lumot — oxirga.

  • I gave him the book.Unga kitobni berdim. (yangi — kitob)
  • I gave the book to Ali, not to Vali.Kitobni Valiga emas, Aliga berdim. (yangi — Ali)
  • I gave it to him.Uni unga berdim. (narsa olmosh — to bilan)

Ikkala to‘ldiruvchi olmosh bo‘lsa — narsa + to + odam: I gave it to him (I gave him it — kam ishlatiladi).

Ravishlar tartibi

Bir nechta ravish gap oxirida bo‘lsa, odatda shu tartibda:

Tartibfe’l + qanday + qayerda + qachon
MisolShe sang beautifully at the concert last night.
  • He worked hard in the office all day.U kun bo‘yi ofisda qattiq ishladi.
  • We arrived safely at the hotel at midnight.Yarim tunda mehmonxonaga eson-omon yetib keldik.

Ravishning uch joyi

BoshidaUnfortunately, he left. (butun gapga izoh)
O‘rtadaHe quickly left. / He has always liked it.
OxiridaHe left quickly.
  • Fortunately, nobody was hurt.Baxtimizga, hech kim jarohatlanmadi. (boshida — fikr)
  • She often goes to the gym.U tez-tez sport zaliga boradi. (o‘rtada — takror)
  • He drives carefully.U ehtiyotkorlik bilan haydaydi. (oxirida — tarz)

Ravish fe’l va to‘ldiruvchi orasiga tushmaydi: She speaks English well (speaks well English — xato).

only, also, even — joyi ma’noni o‘zgartiradi

only, even, just, also — yonidagi so‘zga ta’sir qiladi. Ularning joyi ma’noni o‘zgartiradi.

  • Only she eats fruit.Faqat u meva yeydi. (boshqalar yemaydi)
  • She only eats fruit.U faqat meva yeydi. (boshqa narsa yemaydi)
  • She eats only fruit.U faqat mevani yeydi.
  • Only I saw him.Uni faqat men ko‘rdim.
  • I saw only him.Men faqat uni ko‘rdim.
  • Even my father agreed.Hatto otam ham rozi bo‘ldi.
  • My father even cooked dinner.Otam hatto kechki ovqat ham pishirdi.

So‘zning joyi ma’noni o‘zgartiradi, shuning uchun only ni tegishli so‘zning yoniga qo‘ying.

also, too, as well

  • I also think so.Men ham shunday deb o‘ylayman. (also — fe’ldan oldin)
  • I think so too.Men ham shunday deb o‘ylayman. (too — oxirida)
  • I think so as well.(as well — oxirida)

Bilvosita savollar

Boshqa gap ichidagi savolda oddiy gap tartibi (ega + fe’l) ishlatiladi — do / does / did yo‘q.

  • Do you know where she lives?U qayerda yashashini bilasizmi?
  • I wonder what time it is.Soat necha bo‘ldi ekan.
  • Could you tell me how much it costs?Narxi qancha ekanini ayta olasizmi?
  • I don’t know why he left.Nega ketganini bilmayman.

Frazali fe’llar va olmosh

Ajraladigan frazali fe’llarda olmosh — o‘rtada, uzun ot — oxirida:

  • Pick it up.Uni ko‘tarib oling.
  • Pick up all the books on the floor.Poldagi barcha kitoblarni ko‘tarib oling.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ Do you know where does she live?

✓ Do you know where she lives?

Ichki savolda do kerak emas.

✗ I gave to him the book.

✓ I gave him the book.

Predlogsiz odam oldin keladi.

✗ I gave him it.

✓ I gave it to him.

Ikkalasi olmosh bo‘lsa, to bilan.

✗ To learn languages is useful. (og‘ir)

✓ It is useful to learn languages.

Og‘ir qism oxirga.

✗ She speaks very well English.

✓ She speaks English very well.

Ravish to‘ldiruvchidan keyin.

✗ I only have seen him once.

✓ I have only seen him once.

only — yordamchidan keyin.

✗ Strange as may it seem...

✓ Strange as it may seem...

Ega + fe’l tartibi.

✗ Pick up it.

✓ Pick it up.

Olmosh o‘rtada.

✗ I too think so.

✓ I also think so. / I think so too.

too oxirida.

Eslab qoling: ma’lum ma’lumot — oldin, yangi ma’lumot — keyin. Og‘ir qism — oxirga. only — tegishli so‘z yonida.

Hayotiy vaziyatlarda

Tabiiy matn (eski — yangi)

Last year I visited Samarkand. Samarkand is one of the oldest cities in Central Asia. Its most famous monument is the Registan. The Registan consists of three madrasahs. These buildings were constructed between the 15th and 17th centuries. What impressed me most was the blue tilework. It is hard to describe how beautiful it looks in the evening light.

Har bir gap oldingi gap oxiridagi ma’lumot bilan boshlanishiga e’tibor bering.

Adabiy parcha (fronting)

Old and tired as he was, my grandfather still worked in the garden every day. On the wall hung a photo of his parents. That photo he never let anyone touch. Much as we asked him about the past, he rarely talked about it.

O‘zingizni tekshiring

  1. Tabiiy qiling: To find a good job is difficult. → It is difficult to find a good job.
  2. Tartibni to‘g‘rilang: I gave to her the flowers. → I gave her the flowers. / I gave the flowers to her.
  3. Ravish tartibi: (last night / at home / quietly) She worked ___. → She worked quietly at home last night.
  4. Ma’no farqi: Only I love you va I love only you → Faqat men sizni sevaman / Men faqat sizni sevaman
  5. Bilvosita savol: Where is the station? → Could you tell me where the station is?
  6. Fronting: Although it may seem strange, I agree. → Strange as it may seem, I agree.
  7. Gaplarni bog‘lang: I met a man. The man was a doctor. → I met a man. He was a doctor.
  8. Xatoni toping: She plays very well the piano. → She plays the piano very well.

Qisqa xulosa

  • Ma’lum ma’lumot — oldin, yangi ma’lumot — keyin (given → new).
  • Gapni oldingi gap oxiridagi ma’lumot bilan boshlang.
  • Fronting — urg‘u uchun boshga chiqarish: That film I really enjoyed.
  • Sifat + as / though + ega + fe’l: Strange as it may seem...
  • Og‘ir qism — oxirga: It is important to read every day.
  • Ikki to‘ldiruvchi: give him the book / give it to him.
  • Ravishlar: qanday → qayerda → qachon.
  • only, even — tegishli so‘z yonida; ma’no joyga bog‘liq.
  • Bilvosita savolda — oddiy tartib.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari