C1 100-dars 13 daqiqa

Punctuation

Tinish belgilari

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Tinish belgilari — yozuvdagi nafas olish va pauza. Nutqda ohang ko‘rsatadigan narsani yozuvda shu belgilar ko‘rsatadi. Bitta vergul ma’noni butunlay o‘zgartirishi mumkin:

  • Let’s eat, Ali!Ovqatlanaylik, Ali! (Aliga murojaat)
  • Let’s eat Ali!Alini yeylik! (kulgili xato)

Ingliz va o‘zbek tinish belgilari deyarli bir xil, lekin ba’zi joylarda farq qiladi — ayniqsa vergul, apostrof, qo‘shtirnoq va bosh harflarda. Bu farqlarni bilish yozma ishlaringizni (IELTS, xatlar, insholar) professional qiladi.

Yozma nutqning sifati tinish belgilaridan ham ko‘rinadi. Ko‘p o‘quvchilar grammatikani yaxshi bilsa ham, vergul xatolari tufayli ball yo‘qotadi.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Vergul — eng muhim qoidalar.
  2. Ikki mustaqil gap: nuqta, nuqtali vergul, bog‘lovchi.
  3. Ikki nuqta, nuqtali vergul va tire.
  4. Apostrof: qisqartma va egalik.
  5. Qo‘shtirnoq, chiziqcha va tire.
  6. Bosh harflar va eng ko‘p xatolar.

Vergul (,)

Asosiy qoidalar

Ro‘yxatI bought eggs, milk and bread.
Kirish qismiHowever, we left. In 2020, we moved.
Qo‘shimcha ma’lumotMy sister, who is a nurse, lives here.
Ergash gap oldinWhen I arrived, she left.
MurojaatAli, come here! Thank you, Madina.
  • I bought eggs, milk and bread.Tuxum, sut va non oldim. (ro‘yxat)
  • However, we decided to stay.Biroq biz qolishga qaror qildik. (kirish so‘zi)
  • In 2020, we moved to Tashkent.2020-yilda Toshkentga ko‘chdik. (kirish ibora)
  • My sister, who is a nurse, lives here.Hamshira bo‘lgan singlim shu yerda yashaydi. (qo‘shimcha ma’lumot)
  • When I arrived, she left.Men kelganimda, u ketdi. (ergash gap oldin)

Ergash gap oldin va keyin

Ergash gap (when, if, because, although) boshda kelsa — vergul. Asosiy gap oldin kelsa — odatda vergul yo‘q.

  • When I arrived, she left.Men kelganimda, u ketdi. (vergul bor)
  • She left when I arrived.U men kelganimda ketdi. (vergul yo‘q)
  • If it rains, we’ll stay at home.Yomg‘ir yog‘sa, uyda qolamiz.
  • We’ll stay at home if it rains.Yomg‘ir yog‘sa, uyda qolamiz.

Oxford vergul

Ro‘yxatda oxirgi and dan oldingi vergul — Oxford vergul (ixtiyoriy). U ba’zan ma’noni aniqroq qiladi:

  • I love my parents, Ali, and Vali.Ota-onamni, Alini va Valini yaxshi ko‘raman. (to‘rt kishi)
  • I love my parents, Ali and Vali.Ota-onam Ali va Valini yaxshi ko‘raman. (ota-onaning ismlari Ali va Vali!)

Amerikada Oxford vergul ko‘proq ishlatiladi, Britaniyada — kamroq. Asosiysi — izchil bo‘ling.

Ikki mustaqil gap

Vergul ikki to‘liq gapni bog‘lay olmaydi. Bu ingliz yozuvidagi eng ko‘p uchraydigan xato (comma splice). O‘zbek tilida bu ko‘pincha mumkin, shuning uchun o‘zbek o‘quvchilari bu xatoni tez-tez qiladi.

XatoIt was late, we went home. (comma splice)
NuqtaIt was late. We went home.
Nuqtali vergulIt was late; we went home.
Bog‘lovchiIt was late, so we went home.
Ergash gapBecause it was late, we went home.
  • It was late; we went home.Kech bo‘ldi; uyga ketdik. (nuqtali vergul)
  • It was late. We went home.Kech bo‘ldi. Uyga ketdik. (nuqta)
  • It was late, so we went home.Kech bo‘lgani uchun uyga ketdik. (bog‘lovchi)

However ham ikki gapni vergul bilan bog‘lay olmaydi:

  • The film was long. However, it was interesting.Film uzun edi. Biroq qiziqarli edi. (to‘g‘ri)
  • The film was long; however, it was interesting.(to‘g‘ri)
  • The film was long, however it was interesting.(xato)

Ikki nuqta, nuqtali vergul va tire

: (ikki nuqta)Ro‘yxat yoki izoh: I need three things: time, money and luck.
; (nuqtali vergul)Bog‘liq ikki gap: Some like tea; others prefer coffee.
— (tire)Urg‘u yoki to‘satdan o‘zgarish: He left — and never came back.

Ikki nuqta (:)

Ro‘yxat, izoh yoki tushuntirishdan oldin. Undan oldin to‘liq gap bo‘lishi kerak.

  • I need three things: time, money and luck.Menga uchta narsa kerak: vaqt, pul va omad.
  • There’s only one problem: we have no money.Faqat bitta muammo bor: pulimiz yo‘q.
  • She had one dream: to become a doctor.Uning bitta orzusi bor edi: shifokor bo‘lish.

Nuqtali vergul (;)

Mazmunan bog‘liq ikki mustaqil gapni bog‘laydi. Nuqtadan yumshoqroq, verguldan kuchliroq.

  • Some like tea; others prefer coffee.Ba’zilar choyni yoqtiradi; boshqalar qahvani afzal ko‘radi.
  • I have a big exam tomorrow; I can’t go out tonight.Ertaga katta imtihonim bor; bugun chiqa olmayman.

Murakkab ro‘yxatda (ichida vergul bor) ham ishlatiladi: We visited Tashkent, Uzbekistan; Almaty, Kazakhstan; and Bishkek, Kyrgyzstan.

Tire (—)

Urg‘u, to‘satdan o‘zgarish yoki qo‘shimcha izoh uchun. Rasmiy yozuvda kamroq ishlatiladi.

  • He left — and never came back.U ketdi — va hech qachon qaytmadi.
  • He came — late, as usual.U keldi — odatdagidek kech.
  • Three cities — Samarkand, Bukhara and Khiva — are on the Silk Road.Uchta shahar — Samarqand, Buxoro va Xiva — Ipak yo‘lida joylashgan.

Apostrof (’)

Apostrof ikki vazifani bajaradi:

Qisqartmait’s = it is, don’t = do not, they’re = they are
EgalikAli’s car, the students’ books, the children’s toys
Xato joyit’s tail → its tail, 1990’s → 1990s

Qisqartma

  • It’s raining.Yomg‘ir yog‘yapti. (it is)
  • I don’t know.Bilmayman. (do not)
  • They’re here.Ular shu yerda. (they are)
  • Who’s that?U kim? (who is)

Egalik

  • Ali’s carAlining mashinasi (birlik — ’s)
  • the students’ bookstalabalarning kitoblari (-s li ko‘plik — ’)
  • the children’s toysbolalarning o‘yinchoqlari (noto‘g‘ri ko‘plik — ’s)

Ko‘p uchraydigan apostrof xatolari

Xato To‘g‘ri Izoh
it’s tail its tail its — egalik, apostrofsiz
your welcome you’re welcome you’re = you are
their late they’re late they’re = they are
whose coming? who’s coming? who’s = who is
the 1990’s the 1990s yillarda apostrof yo‘q
apple’s for sale apples for sale oddiy ko‘plikda apostrof yo‘q

that, which va vergul

  • The car that I bought is red.Men olgan mashina qizil. (vergulsiz — aniqlovchi)
  • My car, which is red, is old.Qizil mashinam eski. (vergul bilan — qo‘shimcha)

Qo‘shtirnoq (“ ”)

Inglizchada nuqta va vergul qo‘shtirnoq ichida (ayniqsa Amerikada):

  • He said, “I’m tired.”U dedi: “Charchadim.”
  • “I’m tired,” he said.“Charchadim”, dedi u.
  • She asked, “Are you coming?”U so‘radi: “Kelasizmi?”

O‘zbekchadan farq: o‘zbekchada so‘zlovchi so‘zidan keyin ikki nuqta (U dedi:), inglizchada esa ko‘pincha vergul (He said,).

Britaniyada ko‘pincha bitta qo‘shtirnoq ishlatiladi: He said, ‘I’m tired.’

Chiziqcha (-) va tire (—)

- (chiziqcha)So‘zlarni bog‘laydi: well-known, ten-year-old, mother-in-law
— (tire)Gapda pauza: He came — late, as usual.
  • a well-known writertaniqli yozuvchi (chiziqcha)
  • a ten-year-old boyo‘n yoshli bola
  • my mother-in-lawqaynonam

Bosh harflar

Ingliz tilida o‘zbek tilidan farqli ravishda ko‘p so‘zlar katta harf bilan yoziladi:

Katta harf bilan Misol
I (men) — doim I think I know.
Tillar English, Uzbek, Russian
Millatlar Uzbek people, British food
Hafta kunlari Monday, Friday
Oylar May, September
Bayramlar Navruz, Christmas
Ism va joy nomlari Ali, Tashkent, the Amu Darya
Sarlavhalar (asosiy so‘zlar) The Lord of the Rings

Kichik harf bilan: fasllar — spring, summer, autumn, winter.

  • I speak English and Uzbek.Men ingliz va o‘zbek tillarida gapiraman.
  • We meet every Monday in May.Biz may oyida har dushanba uchrashamiz.
  • I love summer.Yozni yaxshi ko‘raman. (fasl — kichik harf)

Bosqichma-bosqich

Gapni tekshirish tartibi:

  1. Ikkita to‘liq gapmi? Nuqta, nuqtali vergul yoki bog‘lovchi qo‘ying (vergul emas!).
  2. Kirish so‘zi bormi? (However, In 2020, Firstly) Undan keyin vergul.
  3. Ergash gap boshdami? Undan keyin vergul.
  4. Ro‘yxat bormi? Elementlar orasida vergul; oxirgi and dan oldingi vergul ixtiyoriy.
  5. Qo‘shimcha ma’lumot bormi? Ikki tomondan vergul.
  6. Egalikmi yoki qisqartmami? Apostrofni tekshiring (its / it’s).
  7. Tillar, kunlar, oylar — katta harf.

Misol: however i think its a good idea we should try it

  1. However — kirish so‘zi → However,.
  2. i → I.
  3. its = it is → it’s.
  4. Ikki mustaqil gap: I think it’s a good idea + we should try it → nuqta yoki so.
NatijaHowever, I think it’s a good idea. We should try it.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ It was late, we went home.

✓ It was late, so we went home.

Vergul ikki gapni bog‘lamaydi.

✗ I speak english.

✓ I speak English.

Tillar katta harf bilan.

✗ The dogs tail.

✓ The dog’s tail.

Egalik apostrofi.

✗ However we left.

✓ However, we left.

Kirish so‘zidan keyin vergul.

✗ The cat licked it’s paw.

✓ The cat licked its paw.

its — egalik.

✗ I was born in september.

✓ I was born in September.

Oylar katta harf bilan.

✗ She left, when I arrived.

✓ She left when I arrived.

Asosiy gap oldin — vergul yo‘q.

✗ I bought: eggs, milk and bread.

✓ I bought eggs, milk and bread.

Fe’ldan keyin ikki nuqta qo‘yilmaydi.

✗ Your right!

✓ You’re right!

you’re = you are.

✗ I love Summer.

✓ I love summer.

Fasllar kichik harf bilan.

Eslab qoling: vergul ikki to‘liq gapni bog‘lamaydi — nuqta, nuqtali vergul yoki bog‘lovchi kerak. Kirish so‘zidan keyin — vergul. its (egalik) ≠ it’s (it is).

Hayotiy vaziyatlarda

Xatni tuzatish

Xatolar bilan:

dear mr karimov, i am writing to complain about my order, it arrived late and the box was damaged, however the product itself works well. Its a pity because i ordered it for my sons birthday on monday.

To‘g‘ri:

Dear Mr Karimov,

I am writing to complain about my order. It arrived late, and the box was damaged. However, the product itself works well. It’s a pity because I ordered it for my son’s birthday on Monday.

Har bir tuzatishni toping: katta harflar, vergul, nuqta, apostroflar.

O‘zingizni tekshiring

  1. Tuzating: I was tired, I went to bed. → I was tired, so I went to bed. / I was tired. I went to bed.
  2. Tuzating: however the results were good. → However, the results were good.
  3. its yoki it’s? ___ raining. / The dog wagged ___ tail. → It’s / its
  4. Tuzating: My brother who lives in London is a doctor. (bitta akam bor) → My brother, who lives in London, is a doctor.
  5. Tuzating: i study english on mondays. → I study English on Mondays.
  6. Tuzating: the childrens toys → the children’s toys
  7. Ikki nuqta qo‘ying: I need two things time and patience. → I need two things: time and patience.
  8. Xatoni toping: Your welcome! → You’re welcome!

Qisqa xulosa

  • Vergul ikki to‘liq gapni bog‘lamaydi — nuqta, nuqtali vergul (;) yoki bog‘lovchi kerak.
  • Kirish so‘zi va boshdagi ergash gapdan keyin — vergul.
  • Qo‘shimcha ma’lumot — ikki tomondan vergul.
  • Ikki nuqta (:) — ro‘yxat yoki izoh; nuqtali vergul (;) — bog‘liq ikki gap; tire (—) — urg‘u.
  • Apostrof: qisqartma (it’s, don’t) va egalik (Ali’s, students’).
  • its — egalik, it’s — it is; you’re — you are.
  • I, tillar, millatlar, kunlar, oylar — katta harf; fasllar — kichik.
  • Qo‘shtirnoqda nuqta va vergul — ichida.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari