A2 26-dars 13 daqiqa

Present Perfect or Past Simple?

Present Perfect va Past Simple farqi

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Present Perfect va Past Simple — ingliz tilida eng ko‘p chalkashtiriladigan ikki zamon. Ikkalasi ham o‘tmishdagi voqea haqida gapiradi va o‘zbekchaga ko‘pincha bir xil tarjima qilinadi: ko‘rdim, bordim, yo‘qotdim. Lekin inglizlar uchun ular butunlay boshqa narsani bildiradi.

Ikki zamonni bitta savol bilan ajrating: bu voqea “o‘lik” vaqtda bo‘lganmi yoki “tirik” vaqtdami?

  • “O‘lik” vaqt — tugagan, yopilgan davr: kecha, o‘tgan yili, 2010-yilda, bolaligimda. Bunda — Past Simple.
  • “Tirik” vaqt — hali davom etayotgan davr: hayotim, bugun, shu hafta, shu yil yoki vaqt umuman aytilmagan. Bunda — Present Perfect.

Shuning uchun Navoiy haqida wrote deymiz — uning hayoti tugagan. Hozirgi yozuvchi haqida esa has written deyish mumkin — uning hayoti, ijodi davom etmoqda.

Past Simple Present Perfect
Vaqt aniq, tugagan Vaqt muhim emas yoki davom etmoqda
I saw him yesterday. I have seen him.
I lived there for two years. (endi yashamayman) I have lived here for two years. (hali yashayman)
She went to Paris in May. She has been to Paris.
Diqqat voqeaning o‘zida Diqqat hozirgi natijada

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Asosiy farq: tugagan vaqt va davom etayotgan vaqt.
  2. Har bir zamon bilan keladigan payt so‘zlari.
  3. Hozirgi natija va tugagan voqea.
  4. for bilan: hali davom etmoqda yoki tugagan.
  5. Suhbat qanday quriladi: Perfect’dan Simple’ga.
  6. today, this morning va eng ko‘p xatolar.

Asosiy qoida

Past SimpleQachon? savoliga aniq javob bor: yesterday, in 2020, ago
Present PerfectQachon muhim emas yoki vaqt hali tugamagan

Oddiy test: gapga “Qachon?” deb savol bering.

  • Agar javob gapda bo‘lsa yoki suhbatdan aniq bo‘lsa (kecha, o‘tgan hafta) → Past Simple.
  • Agar javob yo‘q va muhim ham emas (hayotda biror marta) → Present Perfect.
  • I have visited Bukhara.Men Buxoroda bo‘lganman. (qachon — muhim emas)
  • I visited Bukhara last year.O‘tgan yili Buxoroga borganman. (qachon — aniq)
  • She has lost her keys.U kalitlarini yo‘qotib qo‘ydi. (hozir yo‘q)
  • She lost her keys on Monday.U dushanba kuni kalitlarini yo‘qotdi. (aniq vaqt)

Payt so‘zlari

Ba’zi so‘zlar zamonni o‘zi tanlab beradi.

Past Simpleyesterday, last week, ago, in 2020, when I was a child, then
Present Perfectever, never, just, already, yet, so far, recently, since, before (oxirida)
Ikkalasi bilantoday, this week, this year, this morning, for
Faqat Past Simple Faqat Present Perfect
I met him yesterday. Have you ever met him?
We moved here two years ago. I’ve never been there.
She called last night. He’s just left.
I was born in 1995. I’ve already eaten.
When did you arrive? Have you finished yet?
When I was a child, I lived in a village. I’ve lived here since 2019.
  • Did you see the match last night?Kecha o‘yinni ko‘rdingizmi?
  • Have you ever seen the sea?Hech dengizni ko‘rganmisiz?
  • I lost my phone last week, but I found it.O‘tgan hafta telefonimni yo‘qotdim, lekin topib oldim.
  • I have lost my phone. Can you call me?Telefonimni yo‘qotib qo‘ydim. Menga qo‘ng‘iroq qila olasizmi?

When bilan savol deyarli doim Past Simple’da, chunki “qachon?” degan savol aniq vaqtni so‘raydi: When did you arrive? (When have you arrived emas).

Hozirgi natija va tugagan voqea

Ba’zan ikkala zamon ham to‘g‘ri bo‘ladi, lekin ma’nosi farq qiladi.

Present Perfect (natija hozir) Past Simple (tugagan voqea)
I’ve broken my leg. (hozir gipsda) I broke my leg when I was ten. (allaqachon tuzalgan)
He has gone to Moscow. (hozir u yerda) He went to Moscow last year. (qaytgan bo‘lishi mumkin)
They’ve bought a new car. (hozir bor) They bought a car in 2015. (hozir ham bormi — noma’lum)
I’ve cut my finger! (hozir qon oqyapti) I cut my finger yesterday.

Present Perfect — o‘tmishga qaraydi, lekin ko‘zi hozirda: “Natijada hozir nima bor?” Past Simple — butunlay o‘tmishda turadi: “O‘shanda nima bo‘ldi?”

for bilan: hali davom etmoqdami?

for ikkala zamon bilan ham ishlatiladi, lekin ma’no farq qiladi.

  • I have lived here for two years.Bu yerda ikki yildan beri yashayman. (hali yashayman)
  • I lived there for two years.U yerda ikki yil yashadim. (endi yashamayman)
  • She has worked at the bank for ten years.U o‘n yildan beri bankda ishlaydi. (hali ishlaydi)
  • She worked at the bank for ten years.U o‘n yil bankda ishlagan. (endi ishlamaydi)

O‘zbekchaga qarang: Present Perfect — “...dan beri + hozirgi zamon” (yashayman), Past Simple — “... + o‘tgan zamon” (yashadim).

since esa faqat Present Perfect bilan: I have lived here since 2020.

gone va been

Bu farq ham faqat Present Perfect’da muhim.

  • She has gone to Tashkent.U Toshkentga ketgan. (hozir u yerda)
  • She has been to Tashkent.U Toshkentda bo‘lgan. (qaytib kelgan)
  • She went to Tashkent last week.U o‘tgan hafta Toshkentga bordi. (Past Simple — oddiy fakt)

Suhbat qanday boradi?

Odatda suhbat Present Perfect bilan boshlanadi — umumiy savol yoki yangilik. Tafsilotga o‘tganda esa Past Simple keladi — qachon, qayerda, qanday.

  • Have you ever been to Samarkand?Samarqandda bo‘lganmisiz?
  • Yes, I have. I went there last summer.Ha, bo‘lganman. O‘tgan yozda borganman.
  • Did you like it?Yoqdimi?
  • Yes, it was beautiful.Ha, chiroyli edi.

Yangiliklarda ham shunday:

  • A big earthquake has hit Japan.Yaponiyada kuchli zilzila bo‘ldi. (yangilik — Perfect)
  • It happened at 3 am local time.Bu mahalliy vaqt bilan soat 3 da sodir bo‘ldi. (tafsilot — Simple)
  • Thousands of people left their homes.Minglab odamlar uylarini tark etishdi.

Qoida: birinchi gap — Perfect (nima bo‘ldi?), keyingilari — Simple (qachon, qanday?).

Ertalab va tushdan keyin

today, this morning, this week — “tirik” yoki “o‘lik” bo‘lishi gapirilayotgan paytga bog‘liq.

  • I haven’t seen him this morning.Bugun ertalab uni ko‘rmadim. (hali ertalab)
  • I didn’t see him this morning.Bugun ertalab uni ko‘rmadim. (ertalab tugagan, hozir kechqurun)
  • I’ve had three coffees today.Bugun uchta qahva ichdim. (kun hali tugamagan)
  • I had three coffees yesterday.Kecha uchta qahva ichdim.

Soat 10 da “this morning” — hali tirik → Perfect. Soat 15 da “this morning” — allaqachon o‘tgan → Simple.

Tirik va vafot etgan

Odamning hayoti tugagan bo‘lsa, uning tajribasi haqida faqat Past Simple ishlatiladi.

  • Navoi wrote many poems.Navoiy ko‘p she’r yozgan.
  • She has written three books.U uchta kitob yozgan. (hali yozmoqda)
  • My grandfather visited Mecca twice.Bobom Makkaga ikki marta borgan. (vafot etgan)
  • My father has visited Mecca twice.Otam Makkaga ikki marta borgan. (tirik)

Bosqichma-bosqich

Zamonni tanlashda shu savollarni bering.

  1. Vaqti aniq aytilganmi? (yesterday, in 2020, ago, when...) → Past Simple
  2. Vaqt davri hali tugamaganmi? (today, this year, in my life) → Present Perfect
  3. Hozirgi natija muhimmi? → Present Perfect
  4. Voqea tafsilotini aytyapsizmi? (qachon, qayerda, qanday) → Past Simple

Misol: “Men bu kitobni o‘qiganman. Uni o‘tgan oy o‘qidim.”

  1. Birinchi gap — tajriba, vaqt aytilmagan → Present Perfect: I have read this book.
  2. Ikkinchi gap — aniq vaqt (o‘tgan oy) → Past Simple: I read it last month.
NatijaI have read this book. I read it last month.

Misol: “Siz qachon uylangansiz?”

  1. When — aniq vaqt so‘ralyapti → Past Simple.
NatijaWhen did you get married?

Misol: “Biz bu yerda 2018-yildan beri yashaymiz.”

  1. “...dan beri” + hali davom etmoqda → Present Perfect + since.
NatijaWe have lived here since 2018.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ When have you arrived?

✓ When did you arrive?

when bilan Past Simple.

✗ I have finished it two days ago.

✓ I finished it two days ago.

ago bilan Past Simple.

✗ I have seen him yesterday.

✓ I saw him yesterday.

yesterday bilan Past Simple.

✗ Did you ever see a lion?

✓ Have you ever seen a lion?

Hayot tajribasi — Perfect.

✗ I live here since 2020.

✓ I have lived here since 2020.

since bilan Perfect.

✗ I have been in London in 2019.

✓ I was in London in 2019.

Aniq yil — Past Simple.

✗ Navoi has written many poems.

✓ Navoi wrote many poems.

Vafot etgan odam — Past Simple.

✗ I didn’t finish yet.

✓ I haven’t finished yet.

yet bilan Perfect.

✗ Have you gone to Paris? (tajriba)

✓ Have you been to Paris?

Tajriba — been.

✗ I lost my keys. Can you help me find them?

✓ I’ve lost my keys. Can you help me find them?

Natija hozir — Perfect.

Eslab qoling: aniq o‘tgan vaqt (yesterday, ago, last, in 2020, when) bor bo‘lsa — hech qachon Present Perfect ishlatmang.

Hayotiy vaziyatlarda

Ish suhbatida

  • — Have you ever worked in a team?— Hech jamoada ishlaganmisiz?
  • — Yes, I have. In my last job I worked with eight people.— Ha. Oxirgi ishimda sakkiz kishi bilan ishlaganman.
  • — How long have you been a designer?— Qachondan beri dizaynersiz?
  • — For five years. I started in 2021.— Besh yildan beri. 2021-yilda boshlaganman.
  • — Have you finished any big projects recently?— Yaqinda katta loyihalarni tugatdingizmi?
  • — Yes, I finished a website for a bank last month.— Ha, o‘tgan oy bank uchun veb-sayt tugatdim.

Kichik matn

I have travelled a lot in my life. I have been to twelve countries. My first trip abroad was in 2012, when I went to Turkey with my parents. I loved it. Since then I have visited many places, but I have never been to Africa. Last year I planned a trip to Egypt, but I didn’t go because I got ill.

Har bir gapda qaysi zamon ishlatilganini va nima uchun ekanini toping.

O‘zingizni tekshiring

  1. I ___ (see) this film three times. → have seen
  2. I ___ (see) this film last Friday. → saw
  3. ___ you ever ___ (eat) sushi? → Have / eaten
  4. When ___ you ___ (start) school? → did / start
  5. She ___ (live) in London for two years, but now she lives in Tashkent. → lived
  6. She ___ (live) in Tashkent since 2022. → has lived
  7. Hali uy vazifamni qilmadim. → I haven’t done my homework yet.
  8. Uch kun oldin keldim. → I came three days ago.

Qisqa xulosa

  • Tugagan, aniq vaqt → Past Simple: yesterday, last year, ago, in 2020, when.
  • Davom etayotgan vaqt, tajriba yoki hozirgi natija → Present Perfect: ever, never, just, already, yet, since.
  • ago, yesterday, last, when bilan Perfect ishlatilmaydi.
  • for: Perfect — hali davom etmoqda, Simple — tugagan.
  • Suhbat Perfect bilan boshlanadi, tafsilotlar Simple bilan.
  • Vafot etgan odamning tajribasi — faqat Past Simple.
  • today, this morning — vaqt hali tugamagan bo‘lsa Perfect, tugagan bo‘lsa Simple.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari