B2 56-dars 13 daqiqa

Narrative Tenses

Hikoya zamonlari

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Yaxshi hikoya filmga o‘xshaydi. Filmda turli kadrlar bor va har bir o‘tgan zamon o‘z vazifasini bajaradi:

  • Past Simple — voqealar oldinga siljiydi: u kirdi, qaradi, gapirdi.
  • Past Continuous — kamera atrofni ko‘rsatadi: yomg‘ir yog‘ayotgan edi, odamlar shoshilayotgan edi.
  • Past Perfect — “flashback”, oldinroq bo‘lgan voqeaga qaytish: u kalitini unutgan edi.
  • Past Perfect Continuous — oldin uzoq davom etib kelgan ish: u soatlab yig‘layotgan edi.

Bular birgalikda hikoya zamonlari (narrative tenses) deyiladi.

Nima uchun bu muhim? Chunki hammasini Past Simple bilan aytsangiz, hikoya tekis va zerikarli bo‘ladi, voqealar tartibi esa aniq bo‘lmaydi. Har bir zamon hikoyaga chuqurlik va aniqlik beradi.

Zamon Hikoyadagi vazifasi Misol
Past Simple Asosiy voqealar, ketma-ket I opened the door and went in.
Past Continuous Fon, sahna tasviri It was raining and people were hurrying home.
Past Perfect Hikoyadan oldin bo‘lgan voqea I had forgotten my keys.
Past Perfect Continuous Oldin davom etib kelgan ish She had been crying.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. To‘rtta hikoya zamonining vazifasi.
  2. Ularni bitta hikoyada birlashtirish.
  3. Hikoyani bog‘laydigan so‘zlar.
  4. Voqea tartibi va matn tartibi.
  5. Past Perfect qachon kerak, qachon kerak emas.
  6. Hikoya yozish rejasi va eng ko‘p xatolar.

Past Simple — asosiy voqealar

Hikoyaning “skeleti”. Voqealar birin-ketin, xronologik tartibda sodir bo‘ladi.

  • I woke up, got dressed and left the house.Uyg‘ondim, kiyindim va uydan chiqdim.
  • He opened the letter and read it twice.U xatni ochdi va ikki marta o‘qidi.
  • She picked up the phone and called the police.U go‘shakni oldi va politsiyaga qo‘ng‘iroq qildi.

Bu zamon hikoyada eng ko‘p ishlatiladi.

Past Continuous — fon va sahna

Voqea sodir bo‘lgan paytda atrofda nima bo‘layotganini tasvirlaydi. Hikoya boshida sahnani chizish uchun juda qulay.

  • The sun was shining and the birds were singing.Quyosh charaqlab, qushlar sayrayotgan edi.
  • It was raining and people were hurrying home.Yomg‘ir yog‘ayotgan, odamlar uyga shoshilayotgan edi.
  • I was walking through the park when I saw her.Bog‘ orqali ketayotganimda uni ko‘rdim.

Uzun fon ish (Past Continuous) ko‘pincha qisqa voqea (Past Simple) bilan uziladi.

Past Perfect — flashback

Hikoyaning asosiy vaqtidan oldin bo‘lgan voqeani ko‘rsatadi. Sababni yoki oldingi holatni tushuntiradi.

  • When I got to the station, the train had already left.Vokzalga yetganimda poyezd allaqachon ketib bo‘lgan edi.
  • She was upset because she had lost her ring.U xafa edi, chunki uzugini yo‘qotib qo‘ygan edi.
  • I recognised him immediately. We had met before.Uni darhol tanidim. Oldin uchrashgan edik.

Past Perfect Continuous — oldin davom etib kelgan

Asosiy voqeadan oldin uzoq vaqt davom etgan ish. Ko‘pincha natija yoki iz bilan bog‘liq.

  • She had been crying — her eyes were red.U yig‘lagan edi — ko‘zlari qizargan edi.
  • He had been driving all night, so he was very tired.U tun bo‘yi mashina haydagan edi, shuning uchun juda charchagan edi.
  • We had been waiting for two hours when the bus finally came.Avtobus nihoyat kelganida biz ikki soatdan beri kutayotgan edik.

Bitta hikoyada

To‘rtta zamon birgalikda ishlaganini ko‘ring:

  • It was raining when I arrived at the station.Bekatga yetib kelganimda yomg‘ir yog‘ayotgan edi.
  • The train had already left, so I sat down.Poyezd allaqachon ketgan edi, shuning uchun o‘tirdim.
  • I had been waiting for two hours when a man came up to me.Ikki soatdan beri kutayotgan edim, shunda bir kishi yonimga keldi.

Vaqt chizig‘ida

Past Perfect (Continuous)●▬▬▬ poyezd ketgan edi / kutayotgan edim
Past Continuous───▬▬▬▬▬ yomg‘ir yog‘ayotgan edi (fon)
Past Simple──────●───●── yetib keldim, o‘tirdim, bir kishi keldi

Hikoyani bog‘laydigan so‘zlar

Zamonlardan tashqari, bog‘lovchi so‘zlar ham hikoyani ravon va tushunarli qiladi.

BoshlanishiAt first, In the beginning, One day, Last summer
DavomiThen, After that, Later, Next, Eventually
To‘satdanSuddenly, All of a sudden, Just then, Unexpectedly
Bir vaqtdaWhile, As, Meanwhile, At the same time
OldinBefore that, Earlier, Previously
OxiriIn the end, Finally, At last, Eventually
  • One day I was walking home from work.Bir kuni ishdan uyga qaytayotgan edim.
  • Suddenly a dog ran out into the road.To‘satdan yo‘lga bir it yugurib chiqdi.
  • Meanwhile, my wife was waiting at home.Shu orada xotinim uyda kutayotgan edi.
  • In the end, everything was fine.Oxir-oqibat hammasi yaxshi bo‘ldi.

Finally va at last farqi: finally — oxirgi voqea (ketma-ketlikda), at last — uzoq kutilgan voqea (“nihoyat!”).

Bosqichma-bosqich

Hikoyani qatlamlar bilan quramiz.

  1. Sahnani chizing (Past Continuous): It was raining. People were running.
  2. Voqeani boshlang (Past Simple): I entered a café.
  3. Oldingi ma’lumot bering (Past Perfect): I had lost my umbrella.
  4. Davom eting (Past Simple): I ordered tea and sat down.
  • It was raining heavily. I entered a café because I had lost my umbrella.Qattiq yomg‘ir yog‘ayotgan edi. Soyabonimni yo‘qotganim uchun kafega kirdim.

Misol: oddiy hikoyani boyitish

Faqat Past Simple bilan (tekis):

I went to the airport. My flight left. I missed it. I was very angry.

Hikoya zamonlari bilan (jonli):

I was driving to the airport in heavy traffic. When I finally arrived, my flight had already left. I had been planning this trip for months, so I was furious.

Ikkinchi variantda voqealar tartibi aniq, fon bor va his-tuyg‘u tushunarli.

Voqea tartibi va matn tartibi

Voqealar matnda boshqa tartibda aytilishi mumkin. Past Perfect buni tushuntiradi — o‘quvchi voqealarning haqiqiy tartibini tushunadi.

  • I called her. She had left.Unga qo‘ng‘iroq qildim. U ketib bo‘lgan edi. (avval u ketgan)
  • The police arrived. The thief had escaped.Politsiya keldi. O‘g‘ri qochib ketgan edi. (avval qochgan)

Matnda birinchi qo‘ng‘iroq aytilgan, lekin haqiqatda birinchi u ketgan.

Past Perfect qachon kerak emas?

Har bir gapda Past Perfect shart emas. Vaqtni bir marta aniqlab bergach, Past Simple bilan davom etish mumkin.

  • Before the party, I had cleaned the house, I cooked dinner and I bought flowers.Bazmdan oldin uyni tozalagan edim, kechki ovqat pishirdim va gul oldim.

Shuningdek, voqealar xronologik tartibda aytilsa yoki before / after tartibni aniq ko‘rsatsa, Past Perfect kerak emas:

  • I finished work and then I went home.Ishni tugatdim, keyin uyga ketdim. (tartib aniq)
  • After I finished work, I went home.Ishni tugatgach, uyga ketdim.

Eslab qoling: har bir gapda Past Perfect shart emas. Vaqtni bir marta aniqlab bergach, Past Simple bilan davom etish mumkin.

used to va would hikoyada

O‘tmishdagi odatlar haqida hikoya qilganda used to va would ham ishlatiladi:

  • When I was a child, we used to spend summers in the village.Bolaligimda yozni qishloqda o‘tkazardik.
  • Every morning my grandmother would wake us up early.Har tong buvim bizni erta uyg‘otardi.

Kundalik nutqda

Do‘stlar bilan norasmiy suhbatda hikoya jonliroq bo‘lishi uchun ba’zan hozirgi zamonda aytiladi (historic present):

  • So I walk into the room and he says to me...Xullas, xonaga kiraman, u menga deydi...

Bu faqat og‘zaki, norasmiy uslub. Yozma ishda va imtihonda — o‘tgan zamonlar.

Hikoya yozish rejasi

Imtihonlarda (IELTS, CEFR) ko‘pincha hikoya yozish topshirig‘i bo‘ladi. Mana oddiy reja:

  1. Boshlanish (1–2 gap): sahna — Past Continuous. It was a cold winter evening. Snow was falling...
  2. Voqea (3–5 gap): asosiy voqealar — Past Simple + bog‘lovchilar. Suddenly, I heard a noise...
  3. Fon ma’lumot: oldingi voqealar — Past Perfect. I had never seen anything like it...
  4. Avj nuqtasi: eng qiziq voqea — Past Simple + suddenly, just then.
  5. Yakun (1–2 gap): natija va his-tuyg‘u — In the end... I felt...

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ When I arrived, it rained.

✓ When I arrived, it was raining.

Fon uchun Past Continuous kerak.

✗ I went home because I forgot my keys at home earlier.

✓ I went home because I had forgotten my keys.

Oldinroq bo‘lgan ish Past Perfect bilan aytiladi.

✗ While I walked home, I saw an accident.

✓ While I was walking home, I saw an accident.

Uzun fon — Continuous.

✗ I was seeing an old friend. (bir lahzada)

✓ I saw an old friend.

Qisqa voqea — Past Simple.

✗ He was tired because he drove all night.

✓ He was tired because he had been driving all night.

Oldingi davomiy ish.

✗ When I came, she had cooked. (men kelganda pishirayotgan edi)

✓ When I came, she was cooking.

Jarayon — Continuous.

✗ I had woke up early.

✓ I had woken up early.

had + V3.

✗ Finally, the bus came after two hours!

✓ At last, the bus came after two hours!

Uzoq kutilgan — at last.

Eslab qoling: Past Simple — voqealar, Past Continuous — fon, Past Perfect — oldingi voqea, Past Perfect Continuous — oldin davom etgan jarayon.

Hayotiy vaziyatlarda

To‘liq hikoya

It was a hot summer afternoon. The streets of Bukhara were almost empty and the old men were sitting in the shade, drinking tea. I had been walking for hours and I was very thirsty. I had never been to Bukhara before, and I had lost my map. Suddenly, an old man called to me. He invited me to his house, gave me cold water and showed me the way. In the end, I stayed for dinner with his family. It was the best day of my trip.

Matnda to‘rtta hikoya zamonini va bog‘lovchi so‘zlarni toping.

Do‘stga voqea aytib berish

  • — What happened to your phone?— Telefoningizga nima bo‘ldi?
  • — I was running for the bus when I dropped it.— Avtobusga yugurib ketayotganimda tushirib yubordim.
  • — Oh no! Had you bought it recently?— Voy! Uni yaqinda olgan edingizmi?
  • — Yes, I had only had it for a week!— Ha, atigi bir haftadan beri bor edi!
  • — Did you catch the bus at least?— Hech bo‘lmasa avtobusga ulgurdingizmi?
  • — No. By the time I picked it up, the bus had gone.— Yo‘q. Telefonni olgunimcha avtobus ketib qolgan edi.

O‘zingizni tekshiring

  1. The sun ___ (shine) when we left the house. → was shining
  2. When I got to the cinema, the film ___ (already / start). → had already started
  3. She was tired because she ___ (work) all day. → had been working
  4. I ___ (walk) home when I ___ (see) the accident. → was walking / saw
  5. Biz yetib kelganimizda mehmonlar ketib bo‘lgan edi. → When we arrived, the guests had left.
  6. Yomg‘ir yog‘ayotgan edi, shuning uchun taksiga o‘tirdim. → It was raining, so I took a taxi.
  7. Uning ko‘zlari qizarib ketgan edi — u yig‘lagan edi. → Her eyes were red — she had been crying.
  8. Xatoni toping: While I cooked, the phone rang. → While I was cooking, the phone rang.

Qisqa xulosa

  • Past Simple — asosiy voqealar, ketma-ket.
  • Past Continuous — fon, sahna, uzilgan uzun ish.
  • Past Perfect — asosiy vaqtdan oldingi voqea (flashback).
  • Past Perfect Continuous — oldin uzoq davom etgan ish.
  • Bog‘lovchilar: One day, Suddenly, Meanwhile, In the end, At last.
  • Past Perfect har gapda shart emas — vaqtni bir marta aniqlang.
  • Yaxshi hikoya: fon → voqealar → flashback → avj → yakun.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari