A1 15-dars 10 daqiqa

Imperatives

Buyruq gaplar

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Buyruq gap — kimgadir nima qilishni aytish. Bu ingliz tilidagi eng oson tuzilma: fe’lni olasiz va ishlatasiz. Ega yo‘q, chunki siz doim “sizga” (you) gapiryapsiz va bu tushunarli.

O‘zbekchada: “O‘tir!”, “Yoz!”, “Kel!”, “O‘tiring!”. Inglizchada: Sit! Write! Come! Fe’lga hech narsa qo‘shilmaydi.

Buyruq qo‘pol degani emas. Bu shakl kundalik hayotda juda ko‘p uchraydi:

  • ko‘rsatma va qo‘llanmalarda: Press the button.
  • retseptlarda: Add salt and mix well.
  • yo‘l ko‘rsatishda: Turn left at the bank.
  • maslahat va ogohlantirishda: Be careful!
  • tilak bildirishda: Have a nice day!
Bo‘lishlife’l: Open the door.
Bo‘lishsizDon’t + fe’l: Don’t open the door.
MuloyimPlease + fe’l: Please sit down.
BirgaLet’s + fe’l: Let’s go!
  • Listen to me.Menga quloq soling.
  • Turn left at the bank.Bank oldida chapga buriling.
  • Don’t worry.Xavotir olmang.
  • Please be quiet.Iltimos, jim bo‘ling.
  • Let’s start.Boshlaylik.
  • Don’t be late.Kechikmang.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Bo‘lishli va inkor buyruq gaplar.
  2. be bilan buyruq: Be quiet! Don’t be afraid!
  3. Buyruqni muloyim qilish usullari.
  4. Let’s — birgalikdagi taklif va uning inkori.
  5. Buyruq gaplar hayotda qayerlarda uchraydi.
  6. Eng ko‘p uchraydigan xatolar.

Bo‘lishli buyruq

Fe’lning asosiy shakli (lug‘atdagi shakli) bilan boshlanadi. Bitta odamga ham, ko‘p odamga ham bir xil.

  • Sit down.O‘tiring.
  • Come here.Bu yerga keling.
  • Wait a minute.Bir daqiqa kuting.
  • Open your books.Kitoblaringizni oching.
  • Look at the board.Doskaga qarang.
  • Call me tomorrow.Ertaga menga qo‘ng‘iroq qiling.
  • Help!Yordam bering!

O‘zbekchada “sen” va “siz” uchun boshqa-boshqa shakl bor: o‘tir va o‘tiring. Inglizchada esa bitta: Sit. Hurmat ohang va please orqali bildiriladi.

Inkor buyruq: Don’t

Biror ishni qilmaslikni aytish uchun fe’ldan oldin Don’t (do not) qo‘yiladi. O‘zbekchadagi -ma qo‘shimchasiga to‘g‘ri keladi: kelma, qo‘rqma, unutmang.

InkorDon’t + fe’l: Don’t touch it!
RasmiyDo not + fe’l: Do not enter.
  • Don’t touch it!Unga tegmang!
  • Don’t forget your keys.Kalitlaringizni unutmang.
  • Don’t worry, everything will be OK.Xavotir olmang, hammasi yaxshi bo‘ladi.
  • Don’t speak so loudly.Bunchalik baland gapirmang.
  • Don’t eat too much sugar.Juda ko‘p shakar yemang.

Yozma ogohlantirishlar va rasmiy belgilarda to‘liq shakl Do not ishlatiladi:

  • Do not enter.Kirish mumkin emas.
  • Do not smoke.Chekmang.
  • Do not park here.Bu yerda mashina qo‘ymang.

Belgilarda No + -ing ham uchraydi: No smoking. No parking. No entry.

Never — hech qachon

Kuchli taqiq yoki maslahat uchun Never ishlatiladi:

  • Never give your password to anyone.Parolingizni hech kimga hech qachon bermang.
  • Never drive after drinking.Ichgandan keyin hech qachon mashina haydamang.

to be bilan buyruq

Sifat yoki ot bilan buyruq berishda be fe’li kerak. O‘zbekchada “bo‘l” so‘ziga to‘g‘ri keladi.

Bo‘lishliBe + sifat: Be quiet!
InkorDon’t be + sifat: Don’t be afraid!
  • Be quiet!Jim bo‘ling!
  • Be careful!Ehtiyot bo‘ling!
  • Be on time.O‘z vaqtida keling.
  • Be nice to your sister.Singlingga yaxshi muomala qil.
  • Don’t be afraid.Qo‘rqmang.
  • Don’t be late.Kechikmang.
  • Don’t be sad.Xafa bo‘lmang.
  • Don’t be silly!Bema’ni gapirma!

Not be late yoki Don’t late — xato. Sifat bilan doim Be / Don’t be.

Buyruqni muloyim qilish

Inglizlar muloyimlikka juda katta e’tibor berishadi. Oddiy buyruq ba’zan qattiq eshitilishi mumkin. Uni yumshatishning bir necha usuli bor.

1. Please qo‘shish

Please gapning boshida yoki oxirida keladi:

  • Please sit down.Iltimos, o‘tiring.
  • Sit down, please.O‘tiring, iltimos.
  • Please don’t smoke here.Iltimos, bu yerda chekmang.

2. Savol shakliga aylantirish

Eng muloyim usul — buyruqni savolga aylantirish:

Buyruq Muloyimroq Juda muloyim
Open the window. Can you open the window? Could you open the window, please?
Help me. Can you help me? Would you mind helping me?
Wait here. Can you wait here? Could you wait here, please?
  • Could you close the door, please?Eshikni yopib bera olasizmi?
  • Can you pass me the salt?Tuzni uzatib yuborasizmi?
  • Would you sign here, please?Shu yerga imzo qo‘yib bersangiz.

Do‘kon, restoran, ish joyi va notanish odamlar bilan savol shaklidagi iltimos ishlatish yaxshi.

3. Do bilan kuchaytirish

Buyruq oldiga Do qo‘shilsa, u iltifot yoki qat’iy taklif ma’nosini beradi:

  • Do sit down!O‘tiring, marhamat! (iltifot bilan)
  • Do come in!Kiring, marhamat!
  • Do be careful!Iltimos, juda ehtiyot bo‘ling!

Let’s — keling, ...aylik

Let’s (let us) — o‘zingizni ham qo‘shib taklif qilish. O‘zbekchadagi -aylik, -aylik-chi shakliga to‘g‘ri keladi.

Bo‘lishliLet’s + fe’l: Let’s go!
InkorLet’s not + fe’l: Let’s not argue.
  • Let’s go!Ketdik! / Ketaylik!
  • Let’s have lunch.Keling, tushlik qilaylik.
  • Let’s watch a film tonight.Bugun kechqurun film ko‘raylik.
  • Let’s take a taxi.Taksi olaylik.
  • Let’s not argue.Keling, bahslashmaylik.
  • Let’s not tell him yet.Unga hozircha aytmaylik.

Taklifga javob:

  • — Let’s go to the park. — Yes, let’s! / Good idea!— Bog‘ga boraylik. — Ha, boraylik! / Yaxshi fikr!
  • — Let’s stay at home. — No, let’s not.— Uyda qolaylik. — Yo‘q, qolmaylik.

Let’s dan keyin to qo‘yilmaydi: Let’s to go — xato.

Let me — “menga ruxsat bering, men qilay”:

  • Let me help you.Sizga yordam beray.
  • Let me think.O‘ylab ko‘ray.
  • Let me see.Qani, ko‘raylik-chi.

Bosqichma-bosqich

Maqsadingizga qarab tanlang.

  1. Biror ishni qilsin: fe’l → Open the window.
  2. Qilmasin: Don’t + fe’l → Don’t open the window.
  3. Holat (sifat): Be / Don’t be → Be careful. Don’t be late.
  4. Muloyim bo‘lsin: please qo‘shing yoki savolga aylantiring → Could you open the window, please?
  5. Birga qilaylik: Let’s + fe’l → Let’s open the window.

Misol: “Iltimos, telefoningizni o‘chiring.”

  1. Harakat: o‘chirmoq → turn off.
  2. Muloyimlik: please.
NatijaPlease turn off your phone.

Misol: “Qo‘rqma!”

  1. Holat: qo‘rqqan → afraid (sifat).
  2. Inkor + sifat → Don’t be.
NatijaDon’t be afraid!

Misol: “Keling, bugun uyda qolaylik.”

  1. Birgalikda taklif → Let’s.
  2. Fe’l: stay at home + today.
NatijaLet’s stay at home today.

Hayotda qayerda uchraydi?

Yo‘l ko‘rsatish

  • Go straight on.To‘g‘ri yuring.
  • Turn left at the traffic lights.Svetoforda chapga buriling.
  • Take the second street on the right.O‘ngdagi ikkinchi ko‘chaga buriling.
  • Cross the road and walk for five minutes.Yo‘lni kesib o‘ting va besh daqiqa yuring.

Retsept

  • Wash the rice three times.Guruchni uch marta yuving.
  • Cut the carrots into thin strips.Sabzini ingichka qilib to‘g‘rang.
  • Heat the oil in a kazan.Qozonda yog‘ni qizdiring.
  • Add the meat and fry it for ten minutes.Go‘shtni solib, o‘n daqiqa qovuring.
  • Don’t open the lid for 20 minutes.20 daqiqa qopqoqni ochmang.

Ko‘rsatma va qo‘llanma

  • Click the button.Tugmani bosing.
  • Enter your password.Parolingizni kiriting.
  • Read the instructions carefully.Ko‘rsatmalarni diqqat bilan o‘qing.
  • Choose the correct answer.To‘g‘ri javobni tanlang.

Tilak va xayrlashuv

  • Have a nice day!Kuningiz yaxshi o‘tsin!
  • Have a good trip!Yaxshi boring!
  • Enjoy your meal!Yoqimli ishtaha!
  • Take care!O‘zingizni asrang!
  • Get well soon!Tezroq tuzaling!

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ Not open the door.

✓ Don’t open the door.

Inkor Don’t bilan yasaladi.

✗ You don’t be late.

✓ Don’t be late.

Buyruqda ega kerak emas.

✗ Let’s to go.

✓ Let’s go.

Let’s dan keyin to kerak emas.

✗ Don’t late!

✓ Don’t be late!

late — sifat, be kerak.

✗ Be not afraid.

✓ Don’t be afraid.

Inkor — Don’t be.

✗ Please, you sit down.

✓ Please sit down.

you kerak emas.

✗ Opens the window.

✓ Open the window.

Fe’lning asosiy shakli, -s yo‘q.

✗ Don’t to touch it.

✓ Don’t touch it.

Don’t dan keyin to yo‘q.

✗ Let’s don’t argue.

✓ Let’s not argue.

Let’s ning inkori — Let’s not.

✗ Careful! (to‘liq gapda)

✓ Be careful!

Sifatdan oldin be.

Eslab qoling: buyruq = fe’lning asosiy shakli. Inkor — Don’t, sifat bilan — Be / Don’t be, birga — Let’s.

Hayotiy vaziyatlarda

Darsda

  • — Good morning, everyone. Sit down, please.— Hammaga xayrli tong. O‘tiringlar.
  • — Open your books at page 20.— Kitoblaringizni 20-betdan oching.
  • — Read the text and answer the questions.— Matnni o‘qing va savollarga javob bering.
  • — Don’t use your phones, please.— Iltimos, telefonlaringizdan foydalanmang.
  • — Let’s check the answers together.— Keling, javoblarni birga tekshiraylik.

Do‘stingizga maslahat

You look tired. Go home and have a rest. Don’t work so late. Drink some tea and go to bed early. And don’t forget to call your mum!

O‘zingizni tekshiring

  1. Eshikni yoping. → Close the door.
  2. Xavotir olmang. → Don’t worry.
  3. Ehtiyot bo‘ling! → Be careful!
  4. Kechikmang. → Don’t be late.
  5. Keling, kinoga boraylik. → Let’s go to the cinema.
  6. Keling, unga aytmaylik. → Let’s not tell him.
  7. Iltimos, sekinroq gapiring. → Please speak more slowly.
  8. Xatoni toping: Don’t to open it. → Don’t open it.

Qisqa xulosa

  • Buyruq = fe’lning asosiy shakli, ega yo‘q: Sit down. Open the door.
  • Inkor: Don’t + fe’l; rasmiy: Do not + fe’l.
  • Sifat bilan: Be quiet! Don’t be afraid!
  • Muloyimlik: please yoki Could you...?
  • Birgalikda: Let’s + fe’l; inkori: Let’s not + fe’l.
  • Let me + fe’l — “men qilay”.
  • Yo‘l ko‘rsatish, retsept, ko‘rsatma, tilaklarda juda ko‘p ishlatiladi.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari