Like doing, Want to do
Fe’ldan keyin fe’l
Bu darsda
Oddiy qilib aytganda
Ikki fe’l ketma-ket kelganda, ikkinchisi oddiy shaklda turolmaydi. Bu xuddi vagonlar orasidagi ulagich kabi: ikkinchi fe’l birinchisiga yoki to bilan, yoki -ing bilan ulanadi.
- I want to learn English.Ingliz tilini o‘rganmoqchiman. (to bilan)
- I like learning English.Ingliz tilini o‘rganishni yaxshi ko‘raman. (-ing bilan)
Qaysi ulagich kerakligini birinchi fe’l hal qiladi. O‘zbekchada ham shunday: “o‘qishni yaxshi ko‘raman” (-ish), “o‘qimoqchiman” (-moqchi), “o‘qishga qaror qildim” (-ishga). Ingliz tilida ham har bir fe’lning o‘z “qolipi” bor.
Afsuski, mantiq doim ham yordam bermaydi. Shuning uchun eng ko‘p ishlatiladigan fe’llarni qolipi bilan birga yodlash kerak: enjoy doing, want to do.
Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:
- -ing bilan keladigan fe’llar.
- to bilan keladigan fe’llar.
- like va would like farqi.
- Ikkala shakl bilan keladigan fe’llar.
- Predlogdan keyin doim -ing.
- Maqsadni to bilan aytish va eng ko‘p xatolar.
Fe’l + -ing
Bu fe’llardan keyin ikkinchi fe’l -ing shaklida keladi. Ko‘pincha bular his-tuyg‘u, yoqtirish yoki tugatish / davom ettirish haqidagi fe’llar.
| Fe’l | Ma’nosi | Misol |
|---|---|---|
| enjoy | zavqlanmoq | I enjoy reading. |
| finish | tugatmoq | He finished eating. |
| mind | qarshi bo‘lmoq | Do you mind waiting? |
| stop | to‘xtatmoq | She stopped smoking. |
| keep | davom ettirmoq | Keep trying! |
| avoid | qochmoq | I avoid eating sugar. |
| practise | mashq qilmoq | Practise speaking every day. |
| suggest | taklif qilmoq | He suggested going out. |
| imagine | tasavvur qilmoq | Imagine living there! |
| can’t stand | toqat qila olmaslik | I can’t stand waiting. |
| don’t mind | qarshi emasman | I don’t mind helping. |
- I enjoy reading.O‘qishni yoqtiraman.
- He finished eating.U ovqatlanishni tugatdi.
- Do you mind waiting?Kutib tura olasizmi?
- Please stop talking.Iltimos, gapirishni bas qiling.
- She keeps calling me.U menga qo‘ng‘iroq qilaverdi.
- I can’t stand waiting in queues.Navbatda kutishga toqatim yo‘q.
Do you mind...? — juda muloyim iltimos: “...sangiz maylimi?” Do you mind opening the window? — Derazani ochib yuborsangiz maylimi? Javob: No, not at all (Yo‘q, bemalol) — ya’ni rozi.
like, love, hate
like, love, hate, prefer — ham -ing, ham to bilan kela oladi. Ma’no deyarli bir xil. Britaniyada -ing ko‘proq ishlatiladi.
- I like reading. / I like to read.O‘qishni yaxshi ko‘raman.
- She loves cooking.U ovqat pishirishni juda yaxshi ko‘radi.
- I hate getting up early.Erta turishni yomon ko‘raman.
Fe’l + to + fe’l
Bu fe’llardan keyin to + fe’lning asosiy shakli keladi. Ko‘pincha bular kelajakka qaragan niyat, reja, istak fe’llari.
| Fe’l | Ma’nosi | Misol |
|---|---|---|
| want | xohlamoq | I want to go. |
| need | kerak bo‘lmoq | I need to sleep. |
| hope | umid qilmoq | She hopes to win. |
| plan | rejalashtirmoq | We plan to travel. |
| decide | qaror qilmoq | We decided to stay. |
| would like | xohlamoq (muloyim) | I’d like to speak to him. |
| try | harakat qilmoq | Try to relax. |
| learn | o‘rganmoq | I’m learning to drive. |
| forget | unutmoq | Don’t forget to call. |
| promise | va’da bermoq | He promised to help. |
| agree | rozi bo‘lmoq | She agreed to come. |
| refuse | rad etmoq | He refused to pay. |
| offer | taklif qilmoq | She offered to help me. |
| seem | tuyulmoq | He seems to be tired. |
- I want to learn English.Men ingliz tilini o‘rganmoqchiman.
- We decided to stay.Biz qolishga qaror qildik.
- I would like to speak to him.U bilan gaplashmoqchi edim.
- I need to buy some bread.Non olishim kerak.
- She hopes to study in Korea.U Koreyada o‘qishga umid qiladi.
- Don’t forget to lock the door.Eshikni qulflashni unutmang.
- He promised to call me.U menga qo‘ng‘iroq qilishga va’da berdi.
Inkor: not to
Ikkinchi fe’lni inkor qilish uchun to dan oldin not qo‘yiladi:
- I decided not to go.Bormaslikka qaror qildim.
- Try not to be late.Kechikmaslikka harakat qiling.
- She promised not to tell anyone.U hech kimga aytmaslikka va’da berdi.
Bir mantiq
to ko‘pincha kelajakka — hali bo‘lmagan, rejalashtirilgan ishga qaraydi. -ing esa ko‘pincha mavjud, bo‘layotgan yoki umumiy ishga.
- I want to swim.Suzmoqchiman. (hali suzmadim — kelajak)
- I enjoy swimming.Suzishni yoqtiraman. (umuman, tajriba)
Bu qoida har doim ishlamaydi, lekin fe’lni eslab qolishga yordam beradi.
Would like va like
Bu ikki ibora o‘xshash, lekin ma’nosi farq qiladi.
- I like coffee.Men qahvani yoqtiraman. (umuman)
- I’d like a coffee.Men qahva xohlayman. (hozir)
- Do you like travelling?Sayohat qilishni yoqtirasizmi? (umuman)
- Would you like to travel with us?Biz bilan sayohat qilishni xohlaysizmi? (taklif)
would like dan keyin doim to (ot bo‘lmasa): I’d like to go (I’d like going emas).
Would you like...? — taklif uchun eng muloyim usul: Would you like some tea? Would you like to come in?
Ikkala shakl — boshqa ma’no
Ba’zi fe’llar ham to, ham -ing bilan keladi, lekin ma’no o‘zgaradi. A2 darajasida eng muhim ikkitasi:
stop
- I stopped smoking.Chekishni tashladim. (endi chekmayman)
- I stopped to smoke.Chekish uchun to‘xtadim. (to‘xtab, chekdim)
remember / forget
- Remember to call your mum.Onangizga qo‘ng‘iroq qilishni unutmang. (kelajakda qilish kerak)
- I remember meeting him.U bilan uchrashganim esimda. (o‘tmishda bo‘lgan)
Bu mavzuni B1 darajasidagi “Gerundiy va infinitiv” darsida batafsil o‘rganamiz.
Bosqichma-bosqich
Fe’llarni guruhlab eslab qoling.
-ing guruhi (ko‘pincha his-tuyg‘u va tugatish):
- I enjoy reading.O‘qishni yoqtiraman.
- He finished eating.U ovqatlanishni tugatdi.
- Do you mind waiting?Kutib tura olasizmi?
to guruhi (ko‘pincha kelajakka qaragan niyat):
- I want to go.Bormoqchiman.
- We plan to travel.Sayohat qilishni rejalashtiryapmiz.
- She hopes to win.U yutishga umid qiladi.
Misol: “Men ovqat pishirishni yoqtiraman.”
- Birinchi fe’l: yoqtirmoq → enjoy (yoki like).
- enjoy — -ing guruhi.
- Ikkinchi fe’l: cook → cooking.
Misol: “U Toshkentga ko‘chib o‘tishga qaror qildi.”
- Birinchi fe’l: qaror qilmoq → decide (o‘tgan zamon: decided).
- decide — to guruhi.
- Ikkinchi fe’l: move → to move.
Predlogdan keyin doim -ing
Bu istisnosiz qoida: predlogdan (in, on, at, for, of, about, without, before, after) keyin fe’l doim -ing shaklida keladi.
- I’m interested in learning Korean.Koreys tilini o‘rganishga qiziqaman.
- Thanks for helping me.Yordam berganingiz uchun rahmat.
- She left without saying goodbye.U xayrlashmasdan ketdi.
- I’m good at cooking.Men ovqat pishirishni yaxshi bilaman.
- What about going to the cinema?Kinoga borsak-chi?
- Before leaving, turn off the lights.Ketishdan oldin chiroqlarni o‘chiring.
- I’m tired of waiting.Kutishdan charchadim.
| Ibora | Ma’nosi |
|---|---|
| interested in + -ing | ...ga qiziqmoq |
| good at + -ing | ...ni yaxshi bilmoq |
| afraid of + -ing | ...dan qo‘rqmoq |
| tired of + -ing | ...dan charchamoq |
| thank you for + -ing | ... uchun rahmat |
| look forward to + -ing | ...ni intiqlik bilan kutmoq |
| How about / What about + -ing? | ...sak-chi? |
look forward to da to — predlog! Shuning uchun undan keyin -ing: I look forward to hearing from you (to hear emas). Bu rasmiy xatlarda juda ko‘p uchraydi.
Maqsad: to + fe’l
“Nima uchun?”, “nima maqsadda?” savoliga to + fe’l javob beradi. O‘zbekchadagi -ish uchun ga to‘g‘ri keladi.
- I went to the bank to get money.Pul olish uchun bankka bordim.
- I came here to study.Bu yerga o‘qish uchun keldim.
- She called to say thank you.U rahmat aytish uchun qo‘ng‘iroq qildi.
- We stopped to buy some water.Suv olish uchun to‘xtadik.
For to get yoki for get — xato. Maqsad uchun faqat to.
- — Why are you learning English? — To get a better job.— Nega ingliz tilini o‘rganyapsiz? — Yaxshiroq ish topish uchun.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Ko‘p uchraydigan xatolar
✗ I want learn.
✓ I want to learn.
want dan keyin to.
✗ I enjoy to swim.
✓ I enjoy swimming.
enjoy dan keyin -ing.
✗ I went to shop for buy milk.
✓ I went to the shop to buy milk.
Maqsad to bilan aytiladi.
✗ I’d like going out.
✓ I’d like to go out.
would like + to.
✗ She finished to eat.
✓ She finished eating.
finish + -ing.
✗ I’m interested in learn.
✓ I’m interested in learning.
Predlogdan keyin -ing.
✗ I decided go home.
✓ I decided to go home.
decide + to.
✗ Do you mind to wait?
✓ Do you mind waiting?
mind + -ing.
✗ I look forward to see you.
✓ I look forward to seeing you.
to — predlog, -ing.
✗ He promised not call.
✓ He promised not to call.
Inkor: not to.
✗ I need going now.
✓ I need to go now.
need + to.
Eslab qoling: enjoy, finish, mind, stop, keep + -ing. want, need, hope, decide, would like + to. Predlogdan keyin — doim -ing.
Hayotiy vaziyatlarda
Qiziqishlar haqida
- — What do you enjoy doing in your free time?— Bo‘sh vaqtingizda nima qilishni yoqtirasiz?
- — I love reading and I enjoy cooking.— O‘qishni juda yaxshi ko‘raman va ovqat pishirishni yoqtiraman.
- — Are you good at cooking?— Ovqat pishirishni yaxshi bilasizmi?
- — Not bad! I want to learn to make Italian food.— Yomon emas! Italyan taomlarini tayyorlashni o‘rganmoqchiman.
- — Would you like to come to a cooking class with me?— Men bilan pazandachilik darsiga borishni xohlaysizmi?
- — I’d love to!— Juda xohlayman!
Kichik matn
Last year I decided to change my life. I stopped eating fast food and I started going to the gym. At first I hated getting up early, but now I enjoy running in the morning. I want to run a marathon next year. I’m also interested in learning to swim. I hope to be healthier and happier!
O‘zingizni tekshiring
- I enjoy ___ (dance). → dancing
- She wants ___ (become) a doctor. → to become
- Have you finished ___ (read) the book? → reading
- We decided ___ (not / go) out. → not to go
- I’m interested in ___ (learn) Spanish. → learning
- Kutib tursangiz maylimi? → Do you mind waiting?
- Men non olish uchun do‘konga bordim. → I went to the shop to buy bread.
- Xatoni toping: I would like visiting London. → I would like to visit London.
Qisqa xulosa
- enjoy, finish, mind, stop, keep, avoid + -ing.
- want, need, hope, plan, decide, would like, try, forget + to + fe’l.
- like, love, hate — ikkalasi bilan ham (ma’no bir xil).
- like — umuman yoqtirish, would like — hozir xohlash (+ to).
- Inkor: not to + fe’l: I decided not to go.
- Predlogdan keyin doim -ing: interested in learning, thanks for helping.
- Maqsad: to + fe’l: I came to study (for to emas).