B2 69-dars 12 daqiqa

Non-defining Relative Clauses

Qo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Ikki gapni taqqoslang:

  • “Mening Toshkentda yashaydigan akam keldi.” — bir nechta akangiz bor, qaysi biri kelgani aytilyapti.
  • “Akam, u Toshkentda yashaydi, keldi.” — akangiz bitta, bu shunchaki qo‘shimcha ma’lumot.

Inglizchada bu farqni vergul ko‘rsatadi. Vergul — “bu ma’lumotsiz ham gap tushunarli” degan belgi.

  • My brother who lives in Paris is a chef.Parijda yashaydigan akam oshpaz. (bir nechta akam bor — aniqlovchi)
  • My brother, who lives in Paris, is a chef.Akam, u Parijda yashaydi, oshpaz. (bitta akam — qo‘shimcha)

Aniqlovchi bo‘lmagan ergash gaplar (non-defining relative clauses) otni aniqlamaydi, faqat qo‘shimcha ma’lumot beradi. Ularni gapdan olib tashlasa ham, ma’no saqlanadi. Ular doim vergul bilan ajratiladi.

Odam uchun, who ...,
Narsa uchun, which ...,
Joy uchun, where ...,
Egalik, whose ...,
Vaqt, when ...,

B1 darajasida aniqlovchi ergash gaplarni (the man who called) o‘rgangan edik. Endi aniqlovchi bo‘lmagan turini o‘rganamiz — bu ayniqsa yozma va rasmiy uslubda muhim.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Aniqlovchi va aniqlovchi bo‘lmagan gaplar farqi.
  2. who, which, where, whose, when — vergul bilan.
  3. Nima uchun that ishlatilmaydi va bog‘lovchi tushmaydi.
  4. which — butun gapga izoh.
  5. Miqdor bilan: most of whom, some of which.
  6. Predlog bilan va eng ko‘p xatolar.

Aniqlovchi va aniqlovchi bo‘lmagan

Aniqlovchi (defining) Aniqlovchi bo‘lmagan (non-defining)
Qaysi odam / narsa ekanini aniqlaydi Qo‘shimcha ma’lumot beradi
Vergul yo‘q Vergul bor
Olib tashlansa, ma’no o‘zgaradi Olib tashlansa, ma’no saqlanadi
that ishlatish mumkin that ishlatilmaydi
Bog‘lovchi ba’zan tushadi Bog‘lovchi hech qachon tushmaydi
So‘zlashuvda ko‘p Yozuvda ko‘p
Aniqlovchi Qo‘shimcha
My brother who lives in Paris is a chef. (bir nechta akam bor) My brother, who lives in Paris, is a chef. (bitta akam bor)

who — odamlar

  • My mother, who is 60, still works.60 yoshdagi onam hali ham ishlaydi.
  • Amir Temur, who was born in Shahrisabz, built a great empire.Shahrisabzda tug‘ilgan Amir Temur buyuk saltanat qurdi.
  • My best friend, who I’ve known since school, is getting married.Maktabdan beri taniydigan eng yaqin do‘stim turmush qurmoqda.
  • Our teacher, who speaks five languages, is from Samarkand.Besh tilda gapiradigan o‘qituvchimiz Samarqanddan.

whom — rasmiy

To‘ldiruvchi vazifasida rasmiy uslubda whom ishlatilishi mumkin:

  • The director, whom I met yesterday, was very helpful.Kecha uchrashgan direktor juda yordam berdi. (rasmiy)
  • The director, who I met yesterday, was very helpful.(so‘zlashuv)

which — narsalar

  • Tashkent, which is the capital, has over 3 million people.Poytaxt bo‘lgan Toshkentda 3 milliondan ortiq odam yashaydi.
  • My car, which I bought last year, has already broken down.O‘tgan yili olgan mashinam allaqachon buzilib qoldi.
  • The Registan, which was built in the 15th century, is very famous.XV asrda qurilgan Registon juda mashhur.

where, when, whose

  • We visited Khiva, where my father was born.Otam tug‘ilgan Xivaga bordik.
  • I’ll never forget 2010, when I first went abroad.Birinchi marta chet elga borgan 2010-yilni hech qachon unutmayman.
  • My neighbour, whose son is a pilot, travels a lot.O‘g‘li uchuvchi bo‘lgan qo‘shnim ko‘p sayohat qiladi.
  • Navoi, whose poems are read all over the world, was born in Herat.She’rlari butun dunyoda o‘qiladigan Navoiy Hirotda tug‘ilgan.

that ishlatilmaydi, bog‘lovchi tushmaydi

Aniqlovchi bo‘lmagan gaplarda ikki qat’iy qoida bor:

  1. that ishlatilmaydi — faqat who, which, whose, where, when;
  2. Bog‘lovchini tushirib qoldirib bo‘lmaydi — hatto u to‘ldiruvchi bo‘lsa ham.
Noto‘g‘riTashkent, that is the capital, is big.
To‘g‘riTashkent, which is the capital, is big.
Noto‘g‘riMy car, I bought last year, is old.
To‘g‘riMy car, which I bought last year, is old.

Tez tekshiruv

So‘rang: bu qism olib tashlansa, qaysi ot haqida gap ketayotgani tushunarlimi? Tushunarli bo‘lsa — bu qo‘shimcha ma’lumot, vergul qo‘ying.

  • Amir Temur, who was born in Shahrisabz, built a great empire.Shahrisabzda tug‘ilgan Amir Temur buyuk saltanat qurdi. (Amir Temur — yagona, vergul)
  • The students who failed must retake the exam.Yiqilgan talabalar imtihonni qayta topshirishi kerak. (qaysi talabalar? — aniqlovchi, vergul yo‘q)

Ismlar, yagona narsalar (the sun, my mother, Tashkent) va egalik bilan aniqlangan otlar bilan ko‘pincha aniqlovchi bo‘lmagan gap ishlatiladi — chunki ular allaqachon aniq.

Bosqichma-bosqich

Vergul kerakligini aniqlash:

  1. Izohli qismni o‘chiring.
  2. Gap ma’nosi aniq qoldimi? Ha bo‘lsa — vergul qo‘ying.
  3. Vergulli bo‘lsa — that ishlatmang va bog‘lovchini tushirmang.
  • Navoi, who wrote Khamsa, was born in Herat.“Xamsa”ni yozgan Navoiy Hirotda tug‘ilgan.
  • The man who called you is here.Sizga qo‘ng‘iroq qilgan odam shu yerda.

Birinchisida “Navoi” yagona, izoh qo‘shimcha. Ikkinchisida izohsiz qaysi odam ekani noma’lum.

Misol: ikki gapni birlashtirish

Samarkand is one of the oldest cities in the world. It is famous for its blue domes.

  1. Asosiy ot: Samarkand (yagona) → aniqlovchi bo‘lmagan.
  2. Narsa → which.
  3. Vergul bilan ajrating.
NatijaSamarkand, which is famous for its blue domes, is one of the oldest cities in the world.

Misol: My father is a doctor. His hospital is in the city centre.

  1. Egalik (his hospital) → whose.
NatijaMy father, whose hospital is in the city centre, is a doctor.

Butun gapga izoh: , which

which faqat bitta otga emas, oldingi gapning butun fikriga ham ishora qilishi mumkin. O‘zbekchada bu “bu esa”, “bu” ga to‘g‘ri keladi.

  • She arrived late, which annoyed everyone.U kech keldi, bu hammani bezovta qildi.
  • He passed the exam, which surprised everyone.U imtihondan o‘tdi, bu hammani hayron qoldirdi.
  • It rained all week, which was a pity.Butun hafta yomg‘ir yog‘di, bu afsuslanarli edi.
  • They offered me the job, which made me very happy.Ular menga ishni taklif qilishdi, bu meni juda xursand qildi.

Bu holatda what yoki that ishlatilmaydi: She arrived late, what annoyed everyone — xato.

Miqdor bilan

most of, some of, all of, both of, none of, many of + whom (odamlar) / which (narsalar).

Odamlarmost of whom, some of whom, all of whom, both of whom, none of whom
Narsalarmost of which, some of which, all of which, none of which
  • I have two brothers, both of whom are doctors.Ikki akam bor, ikkalasi ham shifokor.
  • She bought ten books, some of which were old.U o‘nta kitob oldi, ayrimlari eski edi.
  • Many students came, most of whom were from Tashkent.Ko‘p talaba keldi, ularning aksariyati toshkentlik edi.
  • We visited five museums, all of which were fascinating.Biz beshta muzeyga bordik, ularning hammasi qiziqarli edi.

Bu yerda who emas, whom ishlatiladi: most of whom (most of who — xato).

Predlog bilan

  • The man to whom I spoke was kind.Men gaplashgan odam mehribon edi. (rasmiy)
  • The man who I spoke to was kind.Men gaplashgan odam mehribon edi. (oddiy)
  • My grandmother, with whom I lived for ten years, taught me to cook.O‘n yil birga yashagan buvim menga ovqat pishirishni o‘rgatdi.
  • The house, in which I was born, is now a museum.Men tug‘ilgan uy hozir muzey.

Yozish va talaffuz

  • Yozuvda — ikkita vergul (gap o‘rtasida) yoki bitta vergul (gap oxirida).
  • Nutqda — vergul o‘rnida qisqa pauza va ohang pasayadi.
  • Rasmiy yozuvda bu gaplar matnni ixcham va boy qiladi — ikki gapni bittaga birlashtiradi.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ Tashkent, that is the capital, is big.

✓ Tashkent, which is the capital, is big.

Vergul bilan that kelmaydi.

✗ My mother who is 60 still works.

✓ My mother, who is 60, still works.

Bitta ona — vergul.

✗ My car, I bought last year, is old.

✓ My car, which I bought last year, is old.

Bog‘lovchi tushmaydi.

✗ She arrived late, what annoyed everyone.

✓ She arrived late, which annoyed everyone.

Butun gapga — which.

✗ I have two sisters, both of who are teachers.

✓ ..., both of whom are teachers.

Predlogdan keyin whom.

✗ The students, who failed, must retake. (faqat yiqilganlar)

✓ The students who failed must retake.

Aniqlovchi — vergul yo‘q.

✗ Navoi who wrote Khamsa was born in Herat.

✓ Navoi, who wrote Khamsa, was born in Herat.

Yagona shaxs — vergul.

✗ We went to Bukhara, which my aunt lives.

✓ We went to Bukhara, where my aunt lives.

Joy — where.

Eslab qoling: vergul = qo‘shimcha ma’lumot. that yo‘q, bog‘lovchi tushmaydi. Butun gapga — , which.

Hayotiy vaziyatlarda

Sayyohlik matni

Bukhara, which is more than 2,500 years old, is one of the most beautiful cities in Central Asia. The Ark Fortress, where the emirs once lived, stands in the centre of the city. Many tourists visit the Kalyan Minaret, which was built in 1127. Ismail Samani, whose mausoleum is a masterpiece, ruled here in the 10th century. The city has hundreds of monuments, most of which are protected by UNESCO.

Oila haqida

  • — Tell me about your family.— Oilangiz haqida gapirib bering.
  • — My father, who is a doctor, works in a big hospital.— Otam, u shifokor, katta kasalxonada ishlaydi.
  • — And your mother?— Onangiz-chi?
  • — She’s a teacher, which is why she’s so patient!— U o‘qituvchi, shuning uchun bunchalik sabrli!
  • — Do you have siblings?— Aka-uka, opa-singillaringiz bormi?
  • — Three sisters, all of whom are married.— Uchta singlim bor, hammasi turmush qurgan.

O‘zingizni tekshiring

  1. My grandfather, ___ is 85, still drives. → who
  2. We stayed in Khiva, ___ we visited the old city. → where
  3. He failed the test, ___ made his parents angry. → which
  4. I have three cousins, ___ of whom live abroad. → all / two / none...
  5. Ikki gapni birlashtiring: My sister is a nurse. She lives in Moscow. → My sister, who lives in Moscow, is a nurse.
  6. Ikki gapni birlashtiring: Tashkent is my home. It has many parks. → Tashkent, which has many parks, is my home.
  7. Vergul kerakmi? The man who called you is my uncle. → Yo‘q (qaysi odam ekanini aniqlaydi).
  8. Xatoni toping: Samarkand, that is very old, is beautiful. → Samarkand, which is very old, is beautiful.

Qisqa xulosa

  • Qo‘shimcha ma’lumot — vergul bilan ajratiladi.
  • who (odam), which (narsa), where (joy), whose (egalik), when (vaqt).
  • that ishlatilmaydi, bog‘lovchi tushirib qoldirilmaydi.
  • Olib tashlansa ham — ma’no saqlanadi.
  • , which — butun oldingi gapga izoh: She was late, which annoyed everyone.
  • Miqdor: most of whom, some of which, both of whom.
  • Ismlar va yagona narsalar bilan ko‘pincha aniqlovchi bo‘lmagan gap.
  • Asosan yozma va rasmiy uslubda.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari