Articles: a / an

Oddiy qilib aytganda

A so‘zini “bitta, qandaydir bir” deb tushuning. Bozorda ko‘p olma bor va siz “bir dona olma bering” deysiz. Qaysi biri ekani muhim emas, istalgani bo‘laveradi. Inglizcha: an apple.

O‘zbek tilida “Men o‘qituvchiman”, “Bu kitob”, “Mashina oldim” deymiz va otdan oldin hech qanday qo‘shimcha so‘z kerak emas. Inglizchada esa birlikdagi sanaladigan ot yolg‘iz turishni yoqtirmaydi, unga doim “sherik” kerak: a teacher, a book, a car. Bu qoidani “yolg‘iz ot bo‘lmaydi” deb eslab qoling.

A va an — noaniq artikl (indefinite article). Ular “bitta, qandaydir bir, qaysidir” degan ma’noni beradi. O‘zbek tilida ularning aniq o‘rinbosari yo‘q. Ba’zan “bir” so‘zi bilan tarjima qilinadi (bir kuni — one day, bir odam — a man), lekin ko‘pincha umuman tarjima qilinmaydi. Shuning uchun o‘zbek o‘quvchilari uni ko‘p unutadi va bu mavzuga alohida e’tibor berish kerak.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

1. a va an ni qanday tanlash (harf emas, tovush muhim).
2. a / an ishlatiladigan beshta asosiy holat.
3. a / an ishlatilmaydigan holatlar.
4. a / an va the farqiga birinchi qadam.
5. Gapda artikl qayerda turadi (sifat bilan birga).
6. Ko‘p uchraydigan xatolar va ularning sababi.

a yoki an?

Tanlov harfga emas, talaffuzga bog‘liq. Bu eng muhim qoida.

• So‘z undosh tovush bilan boshlansa — a;
• So‘z unli tovush (a, e, i, o, u kabi eshitiladigan) bilan boshlansa — an.

An faqat aytishni osonlashtirish uchun kerak. “A apple” deyish qiyin, chunki ikki unli ketma-ket keladi. “An apple” esa ravon aytiladi.

Talaffuz tuzog‘i

Ba’zi so‘zlar unli harf bilan boshlanadi, lekin undosh tovush bilan aytiladi. Yoki aksincha.

• I study at a university.Men universitetda o‘qiyman.
• I waited for an hour.Bir soat kutdim.
• He is an honest person.U halol odam.
• It’s a useful book.Bu foydali kitob.

Oson yo‘l: so‘zni ovoz chiqarib ayting. Birinchi tovush “a, e, i, o, u” kabi eshitilsa — an, aks holda — a.

Qachon ishlatiladi?

1. Narsa birinchi marta tilga olinganda

Suhbatdoshingiz hali bu narsa haqida eshitmagan, siz uni birinchi marta aytyapsiz.

• I saw a dog in the street.Ko‘chada bir it ko‘rdim.
• There is a new student in our class.Sinfimizda yangi o‘quvchi bor.
• My friend bought a car.Do‘stim mashina sotib oldi.

2. Kasb va mashg‘ulot haqida

O‘zbekchada “U shifokor”, “Men talabaman” deymiz. Inglizchada kasbdan oldin a / an albatta qo‘yiladi. Bu eng ko‘p unutiladigan qoida.

• She is a doctor.U shifokor.
• I am a student.Men talabaman.
• My father is an engineer.Otam muhandis.
• He wants to be a pilot.U uchuvchi bo‘lmoqchi.
• My sister works as a nurse.Opam hamshira bo‘lib ishlaydi.

Lekin ko‘plikda a / an yo‘qoladi: They are doctors. We are students.

3. “Bitta” ma’nosida

Son aytish kerak bo‘lganda, ayniqsa narsa, vaqt, miqdor haqida.

• I eat an apple every day.Har kuni bitta olma yeyman.
• Can I have a cup of tea?Bir piyola choy bersangiz.
• I’ll be back in an hour.Bir soatdan keyin qaytaman.
• She has a brother and two sisters.Uning bitta akasi va ikkita opasi bor.

4. Qaysi biri muhim bo‘lmaganda

Istalgan bittasi bo‘laveradi — “qandaydir bir”.

• I need a pen.Menga ruchka kerak. (istalgan ruchka)
• Can you give me a chair?Menga stul berolasizmi?
• Let’s take a taxi.Taksi olaylik.

5. Narsa qanday ekanini tasvirlaganda

Biror narsani yoki odamni ta’riflaganda a + sifat + ot tuzilmasi ishlatiladi.

• It’s a beautiful day.Bugun ajoyib kun.
• She is a very kind woman.U juda mehribon ayol.
• This is an interesting film.Bu qiziqarli film.
• Tashkent is a big city.Toshkent katta shahar.

Miqdor va tezlik iboralari

a / an “har bir” ma’nosida ham keladi:

• twice a daykuniga ikki marta
• 60 kilometres an hoursoatiga 60 kilometr
• 5000 sum a kilokilosi 5000 so‘m
• three times a weekhaftasiga uch marta

Qachon ishlatilmaydi?

Sanalmaydigan otlar

Sanab bo‘lmaydigan narsalar oldida a / an qo‘yilmaydi: suyuqliklar (water, milk, tea), moddalar (sugar, rice, bread), mavhum tushunchalar (love, help, advice, information).

• I drink water.Men suv ichaman. (a water emas)
• I need help.Menga yordam kerak. (a help emas)
• Can you give me some advice?Maslahat berolasizmi? (an advice emas)

Ularni “bitta”ga aylantirish uchun o‘lchov so‘zi qo‘shiladi: a glass of water, a piece of bread, a cup of tea, a piece of advice.

Sifat yolg‘iz bo‘lsa

Artikl otga tegishli, sifatga emas. Agar gapda ot bo‘lmasa, artikl ham bo‘lmaydi.

• It’s a big house.Bu katta uy. (ot bor — a kerak)
• The house is big.Uy katta. (ot yo‘q — a kerak emas)
• She is a good teacher.U yaxshi o‘qituvchi.
• She is good.U yaxshi.

Artiklning gapdagi o‘rni

Artikl ot guruhining eng boshida turadi. Agar otdan oldin sifat bo‘lsa, artikl sifatdan oldin keladi va a / an tanlovi sifatga qarab qilinadi.

• an apple → a red applesifat “red” undosh bilan boshlanadi
• a car → an old carsifat “old” unli bilan boshlanadi
• an hour → a whole hour“whole” undosh bilan boshlanadi
• a house → an expensive house“expensive” unli bilan boshlanadi

Ya’ni artikl o‘zidan keyingi birinchi so‘zga qaraydi.

what va such bilan undov gaplarda ham a / an kerak:

• What a beautiful day!Qanday ajoyib kun!
• She is such a nice girl.U shunday yoqimli qiz.

a / an va the: birinchi tanishuv

a / an — “qandaydir bir, yangi”, the — “o‘sha, ikkalamizga ma’lum”. Hikoyada narsa birinchi marta a bilan tilga olinadi, keyingi safar esa the bilan.

• I saw a cat. The cat was black.Bir mushuk ko‘rdim. Mushuk qora edi.
• She bought a dress and a bag. The dress was red.U ko‘ylak va sumka oldi. Ko‘ylak qizil edi.

Bu mavzuni keyingi “Aniq artikl” darsida batafsil o‘rganamiz.

Bosqichma-bosqich

Otdan oldin a / an kerakmi yoki yo‘qmi, shu tartibda tekshiring.

1. Sanash mumkinmi? (bir kitob, ikki kitob) Yo‘q bo‘lsa (suv, shakar, yordam), a / an qo‘yilmaydi.
2. Birlikdami? Ko‘plik bo‘lsa, a / an qo‘yilmaydi.
3. Oldida my, your, this, the kabi so‘z bormi? Bor bo‘lsa, a / an qo‘yilmaydi.
4. Birinchi marta aytilyaptimi yoki qaysi biri muhim emasmi? Ha bo‘lsa, a / an qo‘ying.
5. Keyingi birinchi so‘zning tovushi qanday? Unli bo‘lsa an, undosh bo‘lsa a.

Misol: “Akam muhandis.”

1. Ot: muhandis = engineer. Sanaladi (bir muhandis, ikki muhandis).
2. Birlikda — ha.
3. Oldida my / the yo‘q.
4. Kasb haqida — a / an kerak.
5. engineer “e” unli tovushi bilan boshlanadi → an.

Misol: “Menga bir stakan suv kerak.”

1. Suv sanalmaydi, lekin stakan sanaladi.
2. glass — birlikda, undosh tovush → a.

• I bought a car.Mashina sotib oldim. (qaysi biri noma’lum)
• I need a pen.Menga ruchka kerak. (istalgan bittasi)
• She has an old phone.Uning eski telefoni bor. (old unli bilan boshlanadi)
• It’s a big apple.Bu katta olma. (endi big birinchi turibdi)

Ko‘p uchraydigan xatolar

Eslab qoling: birlikdagi sanaladigan ot hech qachon yolg‘iz turmaydi. Unga a / an, the, my, this kabi so‘zlardan biri kerak.

Hayotiy vaziyatlarda

Tanishuvda

• — What do you do?— Kasbingiz nima?
• — I’m an accountant. And you?— Men buxgalterman. Siz-chi?
• — I’m a teacher. I work at a school in Chilonzor.— Men o‘qituvchiman. Chilonzordagi maktabda ishlayman.

Kafeda

• — Can I have a coffee and an orange juice, please?— Bitta qahva va bitta apelsin sharbati bering, iltimos.
• — Anything else?— Yana biror narsa?
• — Yes, a piece of cake.— Ha, bir bo‘lak tort.

Kichik matn

I live in a small flat in Samarkand. I have a brother and a sister. My brother is an architect and my sister is a student. We have a cat. It’s an old cat, but it’s very funny.

Matnda har bir a / an nima uchun qo‘yilganini toping: kasbmi, birinchi marta tilga olishmi, “bitta” ma’nosimi?

O‘zingizni tekshiring

Bo‘sh joyga a, an yoki hech narsa (—) qo‘ying.

1. She is ___ artist. → an (unli tovush)
2. I have ___ idea! → an
3. We need ___ milk. → — (sanalmaydi)
4. He is ___ honest man. → an (h aytilmaydi)
5. They are ___ teachers. → — (ko‘plik)
6. It’s ___ useful app. → a (“yu” tovushi)
7. I waited for ___ hour. → an
8. My mother is ___ doctor. → a

Qisqa xulosa

• a / an = “bitta, qandaydir bir”.
• Faqat birlikdagi sanaladigan ot bilan ishlatiladi.
• Unli tovush oldida an, undosh tovush oldida a. Harfga emas, ovozga qarang: a university, an hour.
• Kasb oldida shart: a doctor, an engineer.
• Ko‘plik, sanalmaydigan otlar va ismlar oldida ishlatilmaydi.
• Artikl o‘zidan keyingi birinchi so‘zga qaraydi: an apple, lekin a big apple.
• Narsa birinchi marta a / an bilan, keyin the bilan aytiladi.