C1 89-dars 10 daqiqa

Complex Noun Phrases

Murakkab ot birikmalari

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Murakkab ot birikmasi — ko‘p ma’lumotni bitta ot atrofiga yig‘ish. Oddiy, bola nutqida: “Uy bor. U eski. U tog‘ yonida.” Birlashtirilgan, yetuk nutqda: the old house near the mountain — “tog‘ yonidagi eski uy”.

  • There is a house. It is old. It is near the mountain.Uy bor. U eski. U tog‘ yonida. (oddiy)
  • the old house near the mountaintog‘ yonidagi eski uy (murakkab ot birikmasi)

O‘zbekchada barcha aniqlovchilar ot oldida turadi: tog‘ yonidagi eski uy. Inglizchada esa qisqa aniqlovchilar (sifat, ot) — oldida, uzun qism (predlogli birikma, gap) — otdan keyin keladi.

Tuzilishianiqlovchi + sifat + ot + asosiy ot + keyingi qism
Misolthe recent government education reform in rural areas

Rasmiy, ilmiy va akademik yozuvda ko‘p ma’lumot shunday bitta ot guruhiga jamlanadi. Uzun gapni tushunish uchun birinchi navbatda asosiy otni toping.

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Ot birikmasining tuzilishi: oldidan va ortidan aniqlovchilar.
  2. Otdan keyin keladigan qismlar.
  3. Ot + ot birikmalari.
  4. Qo‘shma sifatlar: well-known, ten-minute.
  5. Uzun birikmani tahlil qilish va tarjima qilish.
  6. Fe’l bilan moslik va eng ko‘p xatolar.

Otdan oldin nima keladi?

Asosiy otdan oldin qisqa aniqlovchilar keladi — ma’lum tartibda:

Tartib Tur Misol
1 Artikl / egalik / ko‘rsatish the, a, my, this
2 Son / miqdor three, several, many
3 Sifat (fikr → o‘lcham → yosh → rang...) beautiful, small, old
4 Ot (sifat vazifasida) government, school, city
5 Asosiy ot reform, building, policy
  • the three new government policieshukumatning uchta yangi siyosati
  • my old school friendmaktabdagi eski do‘stim
  • a beautiful small wooden housechiroyli kichik yog‘och uy

Otdan keyin nima keladi?

Asosiy otdan keyin uzunroq qismlar keladi:

Tur Misol
Predlogli birikma a change in the law
Sifatdosh (-ing) the people living nearby
Sifatdosh (V3) the products made in Uzbekistan
Infinitiv a decision to close the school
That gap the idea that money brings happiness
Aniqlovchi gap the man who founded the company
  • a change in the lawqonundagi o‘zgarish
  • the people living nearbyyaqin atrofda yashovchi odamlar
  • the products made in UzbekistanO‘zbekistonda ishlab chiqarilgan mahsulotlar
  • a decision to close the schoolmaktabni yopish to‘g‘risidagi qaror
  • the idea that money brings happinesspul baxt keltiradi degan g‘oya
  • the man who founded the companykompaniyani asos solgan odam

Bir nechta aniqlovchi birga

  • the rapid growth of online shopping in AsiaOsiyoda onlayn xaridlarning tez o‘sishi
  • a significant increase in the number of students studying abroadchet elda o‘qiyotgan talabalar sonining sezilarli o‘sishi
  • the main reasons for the decline in birth ratestug‘ilish darajasi pasayishining asosiy sabablari

Ot + ot

Ingliz tilida ot boshqa ot oldida sifat vazifasini bajarishi mumkin. Birinchi ot aniqlovchi, oxirgi ot — asosiy.

  • a car parkavtoturargoh (park — asosiy)
  • a school busmaktab avtobusi (bus — asosiy)
  • a bus schoolavtobus maktabi (school — asosiy)
  • a city government health programmeshahar hokimiyatining sog‘liq dasturi (programme — asosiy)
  • climate change policyiqlim o‘zgarishi siyosati
  • student exchange programmetalabalar almashinuvi dasturi

Muhim: sifat vazifasidagi ot odatda birlikda qoladi:

  • a shoe shoppoyabzal do‘koni (shoes shop emas)
  • a ten-year plano‘n yillik reja (ten-years emas)
  • a book shelfkitob javoni

Qo‘shma sifatlar

Bir nechta so‘z chiziqcha bilan birlashib, bitta sifat hosil qiladi. Ular ot oldida turadi.

son + ot (birlik)a ten-minute walk, a five-year-old child
sifat / ravish + V3a well-known writer, a badly-paid job
sifat + ot-eda long-haired girl, a blue-eyed boy
ot + -inga time-consuming task, an English-speaking country
sifat + ota long-term plan, a full-time job
  • a ten-minute walko‘n daqiqalik yo‘l
  • a five-year-old childbesh yoshli bola
  • a two-week courseikki haftalik kurs
  • a well-known writertaniqli yozuvchi
  • a long-term planuzoq muddatli reja
  • a time-consuming taskko‘p vaqt oladigan ish
  • a world-famous citydunyoga mashhur shahar
  • a record-breaking resultrekord natija

Diqqat: qo‘shma sifatda ot birlikda: a ten-minute walk (minutes emas), a five-year-old child (years emas). Lekin to be dan keyin: The child is five years old.

Sodda va murakkab matn

Murakkab ot birikmalari bir nechta gapni bittaga birlashtiradi — bu akademik yozuvning belgisi.

  • Unemployment rose. This was caused by factories closing.Ishsizlik oshdi. Bunga zavodlarning yopilishi sabab bo‘ldi.
  • The rise in unemployment caused by factory closures ...Zavodlarning yopilishi sabab bo‘lgan ishsizlik o‘sishi ...
  • Many students study abroad. Their number has grown. The growth is significant.(oddiy)
  • There has been a significant growth in the number of students studying abroad.Chet elda o‘qiyotgan talabalar sonida sezilarli o‘sish kuzatildi. (akademik)

Bosqichma-bosqich

Uzun birikmani qismlarga bo‘lamiz: the rapid growth of online shopping in Asia

  1. Asosiy ot: growth.
  2. Oldidagi sifat: rapid.
  3. Keyingi aniqlovchi: of online shopping.
  4. Joy: in Asia.

Tarjima tartibi — aksincha: oxiridan boshlang — “Osiyoda onlayn xaridlarning tez o‘sishi”.

the new government policy on climate change

  1. Asosiy ot: policy.
  2. Oldidan: the new government (yangi hukumat).
  3. Keyin: on climate change (iqlim o‘zgarishi bo‘yicha).
Tarjimaiqlim o‘zgarishi bo‘yicha hukumatning yangi siyosati

O‘zbekchadan inglizchaga: “Toshkentda yashovchi yosh oilalar uchun arzon uylar”

  1. Asosiy ot: uylar → housing / houses.
  2. Oldidan: arzon → affordable.
  3. Keyin: yosh oilalar uchun → for young families; Toshkentda yashovchi → living in Tashkent.
Natijaaffordable housing for young families living in Tashkent

Fe’lni to‘g‘ri moslash

Uzun birikmada fe’l asosiy otga moslashadi — yonidagi so‘zga emas.

  • The results of the survey are clear.So‘rov natijalari aniq. (results — ko‘plik)
  • The quality of the products is high.Mahsulotlar sifati yuqori. (quality — birlik)
  • The number of students studying abroad has grown.Chet elda o‘qiyotgan talabalar soni o‘sdi. (number — birlik)

Egalik yoki of?

OdamlarAli’s idea, my mother’s car
Narsalarthe end of the road, the door of the room
Tashkilot, mamlakat, vaqtthe company’s plan, Uzbekistan’s economy, today’s news

Uzun birikmalarda of ko‘proq ishlatiladi: the economy of developing countries (developing countries’ economy — og‘ir).

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ a ten-minutes walk

✓ a ten-minute walk

Ot sifat o‘rnida birlikda.

✗ a five years old child

✓ a five-year-old child

Chiziqcha va birlik.

✗ a shoes shop

✓ a shoe shop

Sifat o‘rnidagi ot birlikda.

✗ The results of the survey is clear.

✓ The results of the survey are clear.

Fe’l asosiy otga mos.

✗ the in Asia growth

✓ the growth in Asia

Predlogli qism otdan keyin.

✗ the living nearby people

✓ the people living nearby

Uzun sifatdosh otdan keyin.

✗ a well known writer

✓ a well-known writer

Ot oldida chiziqcha.

✗ The child is five-year-old.

✓ The child is five years old.

be dan keyin chiziqcha yo‘q.

Eslab qoling: asosiy otni toping. Qisqa aniqlovchilar — oldida, uzun qism — keyin. Ot + ot: oxirgisi asosiy, oldingisi birlikda.

Hayotiy vaziyatlarda

Akademik matn

The rapid development of information technology in the last two decades has transformed the way people communicate. The increasing use of social media platforms among young people has raised serious concerns about privacy and mental health. A recent government report on digital safety suggests that a long-term national strategy is needed.

Matndagi har bir ot birikmasining asosiy otini toping.

Yangilik sarlavhalari

Gazeta sarlavhalarida ot birikmalari juda qisqartirilgan bo‘ladi:

  • City Council Budget Cuts Anger ResidentsShahar kengashining byudjetni qisqartirishi aholini g‘azablantirdi
  • New School Safety Rules AnnouncedMaktab xavfsizligining yangi qoidalari e’lon qilindi
  • Record Tourist Numbers in SamarkandSamarqandda rekord darajadagi sayyohlar soni

O‘zingizni tekshiring

  1. Asosiy otni toping: the main causes of air pollution in big cities → causes
  2. Tarjima qiling: the rising cost of living in Tashkent → Toshkentda yashash narxining oshishi
  3. a walk of ten minutes → a ten-minute walk
  4. a girl who is eight years old → an eight-year-old girl
  5. Bitta birikmaga aylantiring: The government made a decision. It decided to build new schools. → the government’s decision to build new schools
  6. Chet elda o‘qiyotgan talabalar soni → the number of students studying abroad
  7. Uzoq muddatli reja → a long-term plan
  8. Xatoni toping: The results of the experiment shows a clear trend. → The results of the experiment show a clear trend.

Qisqa xulosa

  • Murakkab ot birikmasi — ko‘p ma’lumot bitta ot atrofida.
  • Asosiy otni toping — fe’l unga moslashadi.
  • Oldida: artikl, son, sifat, ot (aniqlovchi).
  • Keyin: predlogli birikma, sifatdosh, infinitiv, that gap, aniqlovchi gap.
  • Ot + ot: oxirgisi asosiy, oldingisi birlikda (shoe shop).
  • Qo‘shma sifatlar: ten-minute, five-year-old, well-known, long-term.
  • Tarjimada: oxiridan boshlang.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari