B1 38-dars 12 daqiqa

Present Perfect Continuous

Hozirgi tugallangan davomli zamon

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Tasavvur qiling, do‘stingiz qo‘llari bo‘yoqqa belangan holda keldi. So‘raysiz: “Nima qilayotgan eding?” Uning javobi: I’ve been painting. — “Bo‘yoq ishi qilayotgan edim.” Ish ertalab boshlangan, hozirgina tugagan yoki hali davom etmoqda. Muhimi — jarayon va uning davomiyligi.

Present Perfect Continuous o‘tmishda boshlanib, hozirgacha davom etayotgan (yoki hozirgina tugagan) ishni bildiradi. Bu zamonning asosiy savoli: “Qancha vaqtdan beri?”

O‘zbekchada bu ko‘pincha -yapman + “...dan beri” birikmasi bilan aytiladi: “Ikki yildan beri o‘qiyapman”. Bu yerda o‘zbekchada hozirgi zamon ishlatiladi, inglizchada esa albatta perfect shakli kerak: I have been studying for two years.

Tuzilishihave / has + been + fe’l-ing
Bo‘lishliI’ve been working. She’s been working.
Bo‘lishsizI haven’t been working. He hasn’t been working.
So‘roqHave you been working? Has she been working?
Qisqa javobYes, I have. / No, she hasn’t.
  • I have been learning English for two years.Ikki yildan beri ingliz tilini o‘rganyapman.
  • She has been waiting since 9 o’clock.U soat 9 dan beri kutyapti.
  • It has been raining all day.Kun bo‘yi yomg‘ir yog‘yapti.
  • You look tired. Have you been running?Charchagan ko‘rinasiz. Yugurdingizmi?

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Present Perfect Continuous qanday tuziladi.
  2. Ikki asosiy vazifa: davom etayotgan jarayon va hozirgi izlar.
  3. for, since, how long bilan ishlatish.
  4. Present Perfect va Present Perfect Continuous farqi.
  5. Holat fe’llari bilan ishlatilmasligi.
  6. O‘zbek o‘quvchilarining eng ko‘p xatolari.

Qanday tuziladi?

Bu zamon uch qismdan iborat:

  1. have / has — egaga qarab;
  2. been — o‘zgarmaydi;
  3. fe’l + -ing.
Ega have / has been fe’l-ing
I have (I’ve) been working
you have (you’ve) been working
he / she / it has (he’s, she’s, it’s) been working
we have (we’ve) been working
they have (they’ve) been working
  • I’ve been studying all morning.Butun ertalab o‘qiyapman.
  • He’s been working here since 2020.U 2020-yildan beri shu yerda ishlayapti.
  • They’ve been talking for hours.Ular soatlab gaplashyapti.

Inkor va savol

  • I haven’t been sleeping well lately.So‘nggi paytlarda yaxshi uxlay olmayapman.
  • She hasn’t been feeling well.U o‘zini yaxshi his qilmayapti.
  • Have you been waiting long?Uzoq kutyapsizmi?
  • How long have you been living here?Bu yerda qancha vaqtdan beri yashayapsiz?
  • What have you been doing?Nima qilayotgan edingiz? / Nima bilan bandsiz?

1-vazifa: hali davom etayotgan jarayon

O‘tmishda boshlangan, hozir ham davom etayotgan ish. Ishning davomiyligi ta’kidlanadi.

  • I have been learning English for two years.Ikki yildan beri ingliz tilini o‘rganyapman. (hali o‘rganyapman)
  • We’ve been living in Tashkent since 2015.2015-yildan beri Toshkentda yashayapmiz.
  • She’s been working on this project all week.U butun hafta shu loyiha ustida ishlayapti.
  • It’s been snowing since this morning.Ertalabdan beri qor yog‘yapti.
  • How long have you been learning to drive?Qachondan beri haydashni o‘rganyapsiz?

for, since va how long

So‘z Ma’nosi Misol
for + davr ... davomida, ...dan beri for two hours, for a week
since + boshlanish nuqtasi ...dan beri since Monday, since 9 o’clock
How long...? Qancha vaqtdan beri? How long have you been waiting?
all day / all morning kun bo‘yi / butun ertalab It’s been raining all day.
lately / recently so‘nggi paytlarda I’ve been feeling tired lately.
  • I’ve been waiting for forty minutes.Qirq daqiqadan beri kutyapman.
  • I’ve been waiting since 3 o’clock.Soat 3 dan beri kutyapman.

2-vazifa: hozirgi izlar

Ish hozirgina tugagan, lekin uning izi, natijasi hozir ko‘rinib turibdi. Biz ko‘rgan narsadan o‘tmishdagi jarayonni taxmin qilamiz.

  • Why are you wet? — I’ve been swimming.Nega ho‘lsiz? — Suzayotgan edim.
  • Her eyes are red. She’s been crying.Ko‘zlari qizargan. U yig‘lagan.
  • The ground is wet. It has been raining.Yer ho‘l. Yomg‘ir yog‘gan.
  • You’re out of breath. Have you been running?Nafasingiz tiqilib qolgan. Yugurdingizmi?
  • Sorry I’m so dirty — I’ve been working in the garden.Kechirasiz, juda iflosman — bog‘da ishlayotgan edim.

Present Perfect bilan farqi

Bu ikki zamon juda o‘xshash. Farqni tushunish uchun “nima muhim?” degan savolni bering.

Present Perfect Present Perfect Continuous
Natija muhim Jarayon muhim
I have written three letters. I have been writing letters all morning.
Necha marta, nechta? Qancha vaqt?
Ish tugagan Ish davom etmoqda yoki hozirgina tugagan
I’ve painted the room. (tayyor) I’ve been painting the room. (hali tugamagan bo‘lishi mumkin)
  • I’ve read your book.Kitobingizni o‘qib chiqdim. (tugatdim — natija)
  • I’ve been reading your book.Kitobingizni o‘qiyapman. (hali tugatmadim — jarayon)
  • She’s cooked dinner.U kechki ovqatni pishirib bo‘ldi. (tayyor)
  • She’s been cooking all afternoon.U tushdan keyin bo‘yi ovqat pishiryapti. (jarayon)

Qachon oddiy Perfect, qachon davomli?

Savolni o‘zgartirish yordam beradi:

  • How long have you been reading?Qancha vaqtdan beri o‘qiyapsiz? (jarayon — Continuous)
  • How many pages have you read?Necha sahifa o‘qidingiz? (natija, son — Simple)

Son, miqdor aytilsa — Present Perfect (three letters, five kilometres, twice). Vaqt davomiyligi aytilsa — Present Perfect Continuous (all day, for two hours).

  • I’ve walked ten kilometres today.Bugun o‘n kilometr yurdim. (son)
  • I’ve been walking for three hours.Uch soatdan beri yuryapman. (davomiylik)

live va work

live, work, study, teach fe’llari bilan ikkala shakl ham deyarli bir xil ma’no beradi:

  • I’ve lived here for ten years.O‘n yildan beri shu yerda yashayman.
  • I’ve been living here for ten years.O‘n yildan beri shu yerda yashayapman.

Farqi juda kichik: Continuous biroz vaqtinchalik yoki yaqinda boshlangan holatni ko‘rsatadi, Simple esa doimiy holatni.

Holat fe’llari

know, like, love, want, understand, believe, own, belong kabi holat fe’llari Continuous shaklida ishlatilmaydi. Ularda Present Perfect ishlatiladi.

  • I have known him for years.Uni yillardan beri taniyman. (have been knowing emas)
  • She’s had this car since 2018.Bu mashina unda 2018-yildan beri bor. (egalik)
  • We’ve always loved this place.Biz bu joyni doim yaxshi ko‘rganmiz.

Bosqichma-bosqich

Misol: “Ikki soatdan beri kutyapman.”

  1. Boshlangan vaqtni tekshiring: ikki soat oldin boshlangan, hali davom etmoqda.
  2. have / has been: I have been.
  3. fe’l-ing: waiting.
  4. Davomiylik: for two hours.
NatijaI have been waiting for two hours.

Misol: “U qachondan beri ingliz tilini o‘rganyapti?”

  1. Savol: How long.
  2. Yordamchi: she → has.
  3. been + fe’l-ing: been learning.
NatijaHow long has she been learning English?

Misol: “Nega charchagan ko‘rinasiz?” — “Kun bo‘yi ishlayapman.”

  1. Hozirgi iz (charchoq) + davomiylik (kun bo‘yi).
  2. I + have been working + all day.
NatijaI’ve been working all day.

O‘zbek o‘quvchilarining tuzog‘i

O‘zbekchada “...dan beri” bilan hozirgi zamon ishlatiladi: “Uch yildan beri ishlayapman”. Shuning uchun ko‘pchilik inglizchada Present Continuous ishlatadi: I am working here for three years — xato.

Noto‘g‘riI am working here for three years.
To‘g‘riI have been working here for three years.

Qoida: for / since bilan hozirgacha davom etayotgan ish — doim Perfect (Simple yoki Continuous).

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ I have been knowing him for years.

✓ I have known him for years.

know davomli shaklda ishlatilmaydi.

✗ I am learning English for two years.

✓ I have been learning English for two years.

for bilan Present Perfect Continuous.

✗ She has been work.

✓ She has been working.

been dan keyin -ing.

✗ I have been waiting since two hours.

✓ I have been waiting for two hours.

Davr — for.

✗ He have been living here.

✓ He has been living here.

he bilan has.

✗ I’ve been reading three books this month.

✓ I’ve read three books this month.

Son bilan oddiy Perfect.

✗ How long are you waiting?

✓ How long have you been waiting?

Davomiylik — Perfect Continuous.

✗ I have being working.

✓ I have been working.

been, being emas.

✗ It is raining since morning.

✓ It has been raining since morning.

since bilan Perfect.

Eslab qoling: “...dan beri + hozirgi zamon” (o‘zbekcha) → have / has been + -ing (inglizcha).

Hayotiy vaziyatlarda

Shifokorda

  • — What seems to be the problem?— Nima bezovta qilyapti?
  • — I’ve been having headaches.— Boshim og‘riyapti.
  • — How long have you been having them?— Qachondan beri?
  • — For about two weeks.— Taxminan ikki haftadan beri.
  • — Have you been sleeping well?— Yaxshi uxlayapsizmi?
  • — Not really. I’ve been working very late.— Unchalik emas. Juda kechgacha ishlayapman.

Eski do‘st bilan uchrashuv

  • — Jasur! I haven’t seen you for ages! What have you been doing?— Jasur! Seni ko‘rmaganimga ancha bo‘ldi! Nima bilan bandsan?
  • — I’ve been working in Seoul. I’ve been living there for three years.— Seulda ishlayapman. Uch yildan beri o‘sha yerda yashayapman.
  • — Wow! Have you been learning Korean?— Voy! Koreys tilini o‘rganyapsanmi?
  • — Yes, I have. And I’ve made a lot of friends.— Ha. Va ko‘p do‘st orttirdim.

O‘zingizni tekshiring

  1. I ___ (wait) for you for an hour! → have been waiting
  2. She ___ (learn) Spanish since January. → has been learning
  3. How long ___ you ___ (live) here? → have / been living
  4. I ___ (know) Ali since childhood. → have known
  5. Nega ko‘zlaringiz qizargan? Yig‘ladingizmi? → Why are your eyes red? Have you been crying?
  6. Ertalabdan beri yomg‘ir yog‘yapti. → It has been raining since this morning.
  7. Bugun uchta xat yozdim. → I’ve written three letters today.
  8. Xatoni toping: I am working here since 2019. → I have been working here since 2019.

Qisqa xulosa

  • Tuzilishi: have / has + been + fe’l-ing.
  • O‘tmishda boshlanib, hozirgacha davom etayotgan ish: I’ve been learning English for two years.
  • Hozirgina tugagan ishning izlari: I’m wet — I’ve been swimming.
  • for, since, how long, all day, lately bilan.
  • Jarayon, davomiylik — Continuous; natija, son — oddiy Perfect.
  • know, like, want kabi holat fe’llari bilan ishlatilmaydi.
  • O‘zbekcha “...dan beri + -yapman” → have been + -ing.
Barcha darslar
A1 Boshlang‘ich 20 ta dars
  1. 1 Sentence StructureIngliz tilida gap tuzilishi
  2. 2 Plural NounsOtlarning ko‘plik shakli
  3. 3 Articles: a / anNoaniq artikl
  4. 4 The Article: theAniq artikl
  5. 5 Personal PronounsKishilik olmoshlari
  6. 6 PossessivesEgalik: my, mine va ’s
  7. 7 The Verb “to be”“To be” fe’li: am, is, are
  8. 8 This, That, These, ThoseKo‘rsatish olmoshlari
  9. 9 There is / There areBiror narsaning borligini aytish
  10. 10 Have / Have got“Bor” ma’nosida have
  11. 11 Present SimpleHozirgi oddiy zamon
  12. 12 Present ContinuousHozirgi davomli zamon
  13. 13 Question WordsSo‘roq so‘zlari
  14. 14 CanQila olish: can
  15. 15 ImperativesBuyruq gaplar
  16. 16 Prepositions of PlaceJoy predloglari
  17. 17 Prepositions of TimeVaqt predloglari
  18. 18 AdjectivesSifatlar
  19. 19 Countable Nouns, Some and AnySanaladigan otlar, some va any
  20. 20 Numbers and DatesSonlar va sanalar
A2 Oddiy 17 ta dars
  1. 21 Past of “to be”: was / were“To be” ning o‘tgan zamoni
  2. 22 Past SimpleO‘tgan oddiy zamon
  3. 23 Irregular VerbsNoto‘g‘ri fe’llar
  4. 24 Past ContinuousO‘tgan davomli zamon
  5. 25 Present PerfectHozirgi tugallangan zamon
  6. 26 Present Perfect or Past Simple?Present Perfect va Past Simple farqi
  7. 27 Future: willKelasi zamon: will
  8. 28 Future: be going toReja: be going to
  9. 29 Comparative AdjectivesSifatlarning qiyosiy darajasi
  10. 30 Superlative AdjectivesSifatlarning orttirma darajasi
  11. 31 Adverbs of MannerTarz ravishlari
  12. 32 Adverbs of FrequencyTakror ravishlari
  13. 33 QuantifiersMiqdor so‘zlari
  14. 34 Must and Have toMajburiyat: must va have to
  15. 35 ShouldMaslahat: should
  16. 36 Like doing, Want to doFe’ldan keyin fe’l
  17. 37 ConjunctionsBog‘lovchilar
B1 O‘rta 17 ta dars
  1. 38 Present Perfect ContinuousHozirgi tugallangan davomli zamon
  2. 39 Past PerfectO‘tgan tugallangan zamon
  3. 40 Future ContinuousKelasi davomli zamon
  4. 41 Used toO‘tmishdagi odatlar
  5. 42 Zero and First ConditionalShart gaplar: 0 va 1-tur
  6. 43 Second ConditionalShart gaplar: 2-tur
  7. 44 Passive VoiceMajhul nisbat
  8. 45 Reported SpeechKo‘chirma gap
  9. 46 Relative ClausesAniqlovchi ergash gaplar
  10. 47 Gerunds and Infinitives-ing shakli va to + fe’l
  11. 48 May, Might, CouldEhtimollik
  12. 49 Phrasal VerbsFrazali fe’llar
  13. 50 Question TagsAjratma savollar
  14. 51 So, Such, Too, EnoughDaraja so‘zlari
  15. 52 Reflexive PronounsO‘zlik olmoshlari
  16. 53 Indefinite PronounsNoaniq olmoshlar
  17. 54 Both, Either, NeitherIkki narsa haqida
B2 Yuqori o‘rta 28 ta dars
  1. 55 All 12 TensesBarcha 12 ta zamon
  2. 56 Narrative TensesHikoya zamonlari
  3. 57 Past Perfect ContinuousO‘tgan tugallangan davomli zamon
  4. 58 Future PerfectKelasi tugallangan zamon
  5. 59 Future FormsKelasi zamonning barcha shakllari
  6. 60 Stative and Dynamic VerbsHolat va harakat fe’llari
  7. 61 Third ConditionalShart gaplar: 3-tur
  8. 62 Mixed ConditionalsAralash shart gaplar
  9. 63 Alternatives to IfIf o‘rnidagi so‘zlar
  10. 64 Wish and If onlyAfsus va xohish
  11. 65 As if, As though, SupposeXayoliy o‘xshatishlar
  12. 66 Advanced PassiveMurakkab majhul nisbat
  13. 67 Causative: have something doneIshni boshqaga qildirish
  14. 68 Reported Questions and CommandsKo‘chirma so‘roq va buyruq
  15. 69 Non-defining Relative ClausesQo‘shimcha ma’lumot beruvchi gaplar
  16. 70 Noun ClausesOt ergash gaplar
  17. 71 Modal + have + V3O‘tmish haqida modal fe’llar
  18. 72 Modal Verbs OverviewBarcha modal fe’llar
  19. 73 Would rather, Had better, It’s timeAfzallik va maslahat
  20. 74 Advanced Verb PatternsFe’l qoliplari
  21. 75 Dependent PrepositionsDoimiy predloglar
  22. 76 Linking WordsZidlik, sabab va natija bog‘lovchilari
  23. 77 Advanced ArticlesArtikllar: murakkab holatlar
  24. 78 Advanced QuantifiersMiqdor so‘zlari: murakkab holatlar
  25. 79 Subject-Verb AgreementEga va fe’l moslashuvi
  26. 80 Advanced ComparativesMurakkab taqqoslashlar
  27. 81 Gradable and Extreme AdjectivesDarajali va kuchli sifatlar
  28. 82 Participle ClausesSifatdosh oborotlar
C1 Ilg‘or 18 ta dars
  1. 83 InversionTeskari so‘z tartibi
  2. 84 Advanced ConditionalsMurakkab shart gaplar
  3. 85 Cleft SentencesAjratilgan gaplar
  4. 86 The SubjunctiveSubjunktiv (istak mayli)
  5. 87 Ellipsis and SubstitutionTakrorlashdan qochish
  6. 88 NominalisationOtlashtirish
  7. 89 Complex Noun PhrasesMurakkab ot birikmalari
  8. 90 Emphasis and HedgingKuchaytirish va yumshatish
  9. 91 Future in the PastO‘tmishdan qaraganda kelajak
  10. 92 Advanced Word OrderOldinga chiqarish va tartib
  11. 93 Advanced Modal UsesModal fe’llarning nozik ma’nolari
  12. 94 Perfect and Passive InfinitivesInfinitiv va gerundning murakkab shakllari
  13. 95 Nominal Relative ClausesWhatever, whoever va boshqalar
  14. 96 Distancing LanguageMasofa saqlash uslubi
  15. 97 Absolute ClausesMustaqil oborotlar
  16. 98 Discourse MarkersNutqni bog‘lovchi iboralar
  17. 99 Formal and Informal EnglishRasmiy va norasmiy uslub
  18. 100 PunctuationTinish belgilari