B1 47-dars 14 daqiqa

Gerunds and Infinitives

-ing shakli va to + fe’l

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Fe’lni “niqoblash” mumkin — uni boshqa vazifada ishlatish uchun. Ingliz tilida buning ikki usuli bor:

  • -ing qo‘shsangiz (gerund), fe’l otga aylanadi: Swimming is fun — “Suzish qiziq”. O‘zbekchadagi -ish kabi: o‘qish, yozish, suzish.
  • to + fe’l (infinitive) ko‘proq maqsad yoki kelajakni ko‘rsatadi: I came to swim — “Suzish uchun keldim”.
  • Swimming is good for your health.Suzish sog‘liq uchun foydali. (-ing — ot vazifasida)
  • I went to the pool to swim.Suzish uchun basseynga bordim. (to — maqsad)
  • I enjoy swimming.Suzishni yoqtiraman. (enjoy + -ing)
  • I want to swim.Suzmoqchiman. (want + to)

A2 darajasida bu mavzu bilan tanishgan edik (“Fe’l qoliplari”). Endi uni chuqurroq o‘rganamiz. Ikki asosiy savol bor:

  1. Qaysi fe’ldan keyin -ing, qaysi biridan keyin to keladi?
  2. Qaysi fe’llarda ikkala shakl ham bo‘ladi va ma’no o‘zgaradi?
+ -ingenjoy, finish, mind, avoid, suggest, keep, consider, practise, give up, can’t stand
+ towant, need, decide, hope, plan, promise, agree, refuse, learn, manage, offer
+ ikkalasilike, love, hate, start, begin, continue, prefer

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. -ing (gerund) qachon ishlatiladi.
  2. to + fe’l (infinitive) qachon ishlatiladi.
  3. Fe’llar ro‘yxati: -ing guruhi va to guruhi.
  4. Ma’nosi o‘zgaradigan fe’llar: remember, forget, stop, try.
  5. Fe’l + kim + to: I want you to help.
  6. Mustahkam iboralar va eng ko‘p xatolar.

-ing (gerund) qachon keladi?

1. Gapning egasi sifatida

Fe’l gapning egasi bo‘lsa (nima? — o‘qish, chekish), odatda -ing ishlatiladi.

  • Smoking is bad for you.Chekish zararli.
  • Learning a language takes time.Til o‘rganish vaqt oladi.
  • Reading before bed helps me sleep.Uxlashdan oldin o‘qish uxlashga yordam beradi.
  • Walking in the park is relaxing.Bog‘da sayr qilish tinchlantiradi.

2. Predlogdan keyin — doim -ing

Bu istisnosiz qoida: predlogdan (in, on, at, of, for, about, without, before, after, by) keyin fe’l doim -ing shaklida.

  • She is good at singing.U qo‘shiq aytishga usta.
  • I’m interested in learning Chinese.Xitoy tilini o‘rganishga qiziqaman.
  • Thank you for helping me.Yordam berganingiz uchun rahmat.
  • He left without saying goodbye.U xayrlashmasdan ketdi.
  • After finishing work, I went home.Ishni tugatgach, uyga ketdim.
  • You can improve by practising every day.Har kuni mashq qilib yaxshilanishingiz mumkin.

look forward to — to bu yerda predlog!

Ba’zi iboralarda to — predlog (fe’l qismi emas). Shuning uchun undan keyin -ing keladi.

  • I look forward to seeing you.Sizni ko‘rishni intiqlik bilan kutaman.
  • I’m used to getting up early.Erta turishga ko‘nikkanman.
  • She is committed to helping others.U boshqalarga yordam berishga sodiq.

3. Ma’lum fe’llardan keyin

Fe’l Ma’nosi Misol
enjoy zavqlanmoq I enjoy cooking.
finish tugatmoq She finished writing the report.
mind qarshi bo‘lmoq Do you mind waiting?
avoid qochmoq He avoids eating sugar.
suggest taklif qilmoq I suggest leaving early.
keep davom ettirmoq Keep trying!
consider o‘ylab ko‘rmoq I’m considering moving abroad.
practise mashq qilmoq Practise speaking every day.
give up tashlamoq He gave up smoking.
can’t stand toqat qilolmaslik I can’t stand waiting.
miss sog‘inmoq I miss living with my parents.
admit tan olmoq He admitted stealing the money.
deny inkor qilmoq She denied breaking the window.
risk tavakkal qilmoq Don’t risk losing your job.

to + fe’l (infinitive) qachon keladi?

1. Maqsad — “nima uchun?”

  • I went out to buy bread.Non olgani chiqdim.
  • She’s saving money to buy a car.U mashina olish uchun pul yig‘yapti.
  • I called to say thank you.Rahmat aytish uchun qo‘ng‘iroq qildim.

2. Sifatdan keyin

It’s + sifat + to + fe’l — juda keng tarqalgan tuzilma.

  • It’s important to sleep well.Yaxshi uxlash muhim.
  • It’s easy to learn English online.Ingliz tilini onlayn o‘rganish oson.
  • I’m happy to see you.Sizni ko‘rganimdan xursandman.
  • She was surprised to hear the news.U yangilikni eshitib hayron bo‘ldi.
  • It’s difficult to find a good job.Yaxshi ish topish qiyin.

3. Ma’lum fe’llardan keyin

Fe’l Ma’nosi Misol
want xohlamoq I want to travel.
need kerak bo‘lmoq You need to rest.
decide qaror qilmoq We decided to stay.
hope umid qilmoq I hope to see you soon.
plan rejalashtirmoq They plan to marry in June.
promise va’da bermoq He promised to call.
agree rozi bo‘lmoq She agreed to help.
refuse rad etmoq He refused to answer.
learn o‘rganmoq I’m learning to drive.
manage uddalamoq We managed to finish on time.
offer taklif qilmoq She offered to help me.
afford qurbi yetmoq I can’t afford to buy a car.
pretend o‘zini ...dek ko‘rsatmoq He pretended to be asleep.
seem tuyulmoq She seems to be happy.

4. So‘roq so‘zidan keyin

  • I don’t know what to do.Nima qilishni bilmayman.
  • Can you tell me how to get to the station?Vokzalga qanday borishni ayta olasizmi?
  • She didn’t know where to go.U qayerga borishni bilmasdi.

Ikkalasi bilan — ma’no deyarli bir xil

like, love, hate, prefer, start, begin, continue — ham -ing, ham to bilan keladi va ma’no deyarli o‘zgarmaydi.

  • It started raining. / It started to rain.Yomg‘ir yog‘a boshladi.
  • I love reading. / I love to read.O‘qishni juda yaxshi ko‘raman.
  • She continued working. / She continued to work.U ishlashda davom etdi.

would like, would love, would prefer dan keyin esa faqat to: I’d like to go.

Ma’nosi o‘zgaradigan fe’llar

Bu darsning eng muhim qismi. To‘rtta fe’l bor, ularda to va -ing butunlay boshqa ma’no beradi.

Fe’l to bilan -ing bilan
remember Remember to lock the door. (qilishni unutma) I remember locking it. (qilganimni eslayman)
forget I forgot to call. (qilmadim) I’ll never forget meeting you. (bo‘lgan)
stop He stopped to smoke. (chekish uchun to‘xtadi) He stopped smoking. (chekishni tashladi)
try Try to sleep. (harakat qil) Try drinking milk. (sinab ko‘r)

remember va forget mantiqi

to — kelajakka qaraydi (qilish kerak bo‘lgan ish), -ing — o‘tmishga (allaqachon bo‘lgan ish).

  • Remember to buy milk.Sut olishni unutmang. (hali olinmagan)
  • I remember buying milk.Sut olganimni eslayman. (olingan)
  • I forgot to send the email.Xatni yuborishni unutibman. (yuborilmagan)
  • I’ll never forget visiting Samarkand.Samarqandga borganimni hech qachon unutmayman. (borgan)

stop

  • He stopped smoking last year.U o‘tgan yili chekishni tashladi. (endi chekmaydi)
  • He stopped to smoke a cigarette.U sigaret chekish uchun to‘xtadi. (to‘xtab, chekdi)
  • We stopped talking.Gapirishni bas qildik.
  • We stopped to talk.Gaplashish uchun to‘xtadik.

try

  • Try to open the window.Derazani ochishga harakat qiling. (qiyin, uringin)
  • Try opening the window.Derazani ochib ko‘ring. (balki yordam beradi — sinov)
  • I tried to call her, but she didn’t answer.Unga qo‘ng‘iroq qilishga urindim, lekin javob bermadi.
  • If you can’t sleep, try drinking warm milk.Uxlay olmasangiz, iliq sut ichib ko‘ring.

Bosqichma-bosqich

Fe’ldan keyingi shaklni shu tartibda aniqlang:

  1. Predlogdan keyinmi? Doim -ing: good at swimming.
  2. Gap boshida egami? Odatda -ing: Swimming is good.
  3. Maqsad bildiradimi? to: I came to help.
  4. Sifatdan keyinmi? Odatda to: It’s easy to learn.
  5. Fe’ldan keyinmi? Ro‘yxatdan tekshiring.
  • It’s important to sleep well.Yaxshi uxlash muhim. (sifat + to)
  • I’m happy to see you.Sizni ko‘rganimdan xursandman.
  • I went out to buy bread.Non olgani chiqdim. (maqsad)
  • Learning a language takes time.Til o‘rganish vaqt oladi. (ega)

Misol: “Men chet elga ko‘chib o‘tishni o‘ylayapman.”

  1. Fe’l: consider → -ing guruhi.
  2. move → moving.
NatijaI’m considering moving abroad.

Misol: “Biz poyezdga ulgurdik.”

  1. uddalamoq → manage → to guruhi.
  2. catch → to catch.
NatijaWe managed to catch the train.

Kim + to

Ba’zi fe’llardan keyin odam + to + fe’l keladi: “...ishini xohlayman”.

Tuzilishife’l + odam + to + fe’l
Fe’llarwant, ask, tell, expect, allow, would like, help, advise
  • I want you to help me.Yordam berishingizni xohlayman.
  • She asked me to wait.U kutishimni so‘radi.
  • My parents told me to study harder.Ota-onam ko‘proq o‘qishimni aytdi.
  • I’d like you to meet my wife.Xotinim bilan tanishishingizni xohlardim.
  • The doctor advised him to rest.Shifokor unga dam olishni maslahat berdi.

I want that you help me — xato (o‘zbekcha “...ishingizni” dan kelib chiqadi). To‘g‘ri: I want you to help me.

make va let dan keyin to yo‘q: She made me wait. Let me help.

Mustahkam iboralar

Ibora Ma’nosi Misol
can’t help + -ing ...masdan iloj yo‘q I can’t help laughing.
It’s no use + -ing ...ning foydasi yo‘q It’s no use crying.
It’s worth + -ing ...ga arziydi This film is worth watching.
feel like + -ing ...gisi kelmoq I feel like going out.
be busy + -ing ... bilan band She is busy cooking.
spend time + -ing ...ga vaqt sarflamoq I spent two hours reading.
How about + -ing? ...sak-chi? How about going to the cinema?
  • I can’t help laughing when I see him.Uni ko‘rganimda kulmasdan iloj yo‘q.
  • It’s no use crying — it won’t help.Yig‘lashning foydasi yo‘q — bu yordam bermaydi.
  • Bukhara is worth visiting.Buxoroga borishga arziydi.
  • I don’t feel like cooking tonight.Bugun kechqurun ovqat pishirgim kelmayapti.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ I suggest to go.

✓ I suggest going.

suggest dan keyin -ing.

✗ I am good at sing.

✓ I am good at singing.

Predlogdan keyin -ing.

✗ I look forward to see you.

✓ I look forward to seeing you.

Bu yerda to predlog.

✗ I want that you help me.

✓ I want you to help me.

want + odam + to.

✗ I enjoy to read.

✓ I enjoy reading.

enjoy + -ing.

✗ She decided going.

✓ She decided to go.

decide + to.

✗ I stopped to smoke. (tashladim ma’nosida)

✓ I stopped smoking.

Tashlash — stop + -ing.

✗ Remember locking the door! (kelajak)

✓ Remember to lock the door!

Kelajakdagi vazifa — to.

✗ It’s important sleep well.

✓ It’s important to sleep well.

Sifatdan keyin to.

✗ She made me to wait.

✓ She made me wait.

make dan keyin to yo‘q.

✗ I don’t know what do.

✓ I don’t know what to do.

So‘roq so‘zi + to.

Eslab qoling: predlogdan keyin — doim -ing. remember / forget / stop / try da to va -ing boshqa ma’no beradi.

Hayotiy vaziyatlarda

Odatlar haqida

  • — I want to stop eating sugar, but it’s so difficult!— Shakar yeyishni to‘xtatmoqchiman, lekin juda qiyin!
  • — Have you tried drinking more water?— Ko‘proq suv ichib ko‘rdingizmi?
  • — Yes. I also avoid buying sweets.— Ha. Shirinlik sotib olishdan ham qochaman.
  • — Good! And remember to eat fruit instead.— Yaxshi! Buning o‘rniga meva yeyishni unutmang.
  • — I can’t help thinking about chocolate!— Shokolad haqida o‘ylamasdan iloj yo‘q!
  • — Keep trying. It’s worth doing.— Urinishda davom eting. Bunga arziydi.

Kichik matn

Last year I decided to learn Korean. At first I found it hard to remember the letters, but I kept practising every day. I’m now interested in watching Korean films without subtitles. My teacher suggested reading simple books. I’ll never forget understanding my first Korean song! I hope to visit Seoul next summer, and I’m looking forward to speaking with real Korean people.

O‘zingizni tekshiring

  1. I enjoy ___ (read) detective stories. → reading
  2. She decided ___ (study) abroad. → to study
  3. He’s good at ___ (fix) computers. → fixing
  4. ___ (swim) is my favourite sport. → Swimming
  5. Eshikni qulflashni unutmang! → Remember to lock the door!
  6. U chekishni tashladi. → He stopped smoking.
  7. Ota-onam meni shifokor bo‘lishimni xohlashadi. → My parents want me to become a doctor.
  8. Xatoni toping: I’m looking forward to meet you. → I’m looking forward to meeting you.

Qisqa xulosa

  • Predlogdan keyin doim -ing: good at singing, interested in learning.
  • Ega sifatida -ing: Swimming is fun.
  • Maqsad va sifatdan keyin — to: I came to help. It’s easy to learn.
  • -ing fe’llari: enjoy, finish, mind, avoid, suggest, keep, consider, give up.
  • to fe’llari: want, need, decide, hope, plan, promise, agree, refuse, manage.
  • remember, forget, stop, try — to va -ing bilan ma’no o‘zgaradi.
  • want / ask / tell + odam + to: I want you to help.
  • look forward to + -ing — to bu yerda predlog.
Asosiy
Barcha darslar