Capital Letters and Full Stops
Bosh harf va nuqta
Bu darsda
- Oddiy qilib aytganda
- Doim bosh harf bilan
- O‘zbek tilidan farqi
- Kichik harf bilan yoziladi
- Gap oxiridagi belgilar
- Bosh harf: kitob, film va tashkilot nomlari
- Bosh harf: unvonlar, qarindoshlar va geografik nomlar
- Elektron xat va SMS’da bosh harf
- Bosqichma-bosqich
- Ko‘p uchraydigan xatolar
- Hayotiy vaziyatlarda
- O‘zingizni tekshiring
- Qisqa xulosa
Oddiy qilib aytganda
Inglizchada bosh harf (capital letter) qoidalari o‘zbek tilidan biroz farq qiladi. Eng katta farqlar: I (men) olmoshi doim katta harf bilan, hafta kunlari, oylar, tillar va millatlar ham katta harf bilan yoziladi.
Gap oxirida esa tinish belgisi turadi: oddiy gapda nuqta (.), savolda so‘roq belgisi (?), his-hayajonda undov belgisi (!).
- I speak Uzbek and English.Men o‘zbek va ingliz tillarida gapiraman.
- My birthday is in May.Tug‘ilgan kunim mayda.
- We have English on Monday.Dushanba kuni ingliz tili darsimiz bor.
- Where do you live?Qayerda yashaysiz?
Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:
- Qaysi so‘zlar doim bosh harf bilan yoziladi.
- O‘zbek tilidan farqlar: I, kunlar, oylar, tillar.
- Fasllar va kasblar — kichik harf bilan.
- Nuqta, so‘roq va undov belgisi.
- Sarlavhalarda bosh harf.
Doim bosh harf bilan
| Nima | Misol |
|---|---|
| Gapning birinchi so‘zi | The book is new. |
| I (men) | Can I help you? |
| Odamlar ismi | Dilnoza, Mr Karimov |
| Shahar, davlat, daryo | Samarkand, Uzbekistan, the Amu Darya |
| Hafta kunlari | Monday, Friday |
| Oylar | January, September |
| Bayramlar | Navruz, New Year |
| Tillar va millatlar | English, Russian, Uzbek |
| Ko‘chalar, binolar | Amir Temur Street |
I gapning o‘rtasida ham katta: Yesterday I went home. Lekin me, my — kichik harf bilan.
O‘zbek tilidan farqi
O‘zbekchada dushanba, may, o‘zbek tili kichik harf bilan yoziladi. Inglizchada esa katta:
- I was born in April.Men aprelda tug‘ilganman.
- See you on Tuesday.Seshanba kuni ko‘rishamiz.
- She is Kazakh.U qozoq.
- Do you speak German?Nemischa gapirasizmi?
Kichik harf bilan yoziladi
| Nima | Misol |
|---|---|
| Fasllar | spring, summer, autumn, winter |
| Kasblar | a teacher, a doctor |
| Fanlar (til bo‘lmasa) | maths, history (lekin English) |
| Oddiy otlar | a city, a river |
- I love summer.Men yozni yaxshi ko‘raman.
- My father is a doctor.Otam shifokor.
- We have maths and English today.Bugun matematika va ingliz tili bor.
Diqqat: city — kichik, lekin Tashkent City — katta (aniq nom bo‘lsa).
Gap oxiridagi belgilar
Inglizchada so‘roq belgisi faqat gap oxirida turadi. Ispan tilidagidek boshida qo‘yilmaydi.
Bosh harf: kitob, film va tashkilot nomlari
Kitob, film, qo‘shiq, gazeta va tashkilot nomlarida muhim so‘zlar bosh harf bilan yoziladi. Kichik so‘zlar (artikl, predlog, bog‘lovchi) esa — agar ular nomning boshida kelmasa — kichik harf bilan:
- Harry Potter and the Philosopher’s Stone“Garri Potter va falsafa toshi” (and, the — kichik)
- The Old Man and the Sea“Chol va dengiz” (birinchi The — bosh harf)
- the United Nations / the World Health OrganizationBMT / Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti
- Tashkent State UniversityToshkent davlat universiteti
Bosh harf: unvonlar, qarindoshlar va geografik nomlar
Unvonlar
Unvon ism oldidan kelsa — bosh harf; yolg‘iz kelsa — kichik harf:
- President Mirziyoyev / the president of the companyPrezident Mirziyoyev / kompaniya prezidenti
- Doctor Aliyev / I need to see a doctor.Doktor Aliyev / Shifokorga ko‘rinishim kerak.
- Professor Smith / She is a professor.Professor Smit / U professor.
Qarindoshlar
Mum, Dad, Grandma ism o‘rnida ishlatilsa — bosh harf; my bilan kelsa — kichik harf:
- Can you help me, Mum?Menga yordam bera olasizmi, oyi?
- My mum is a teacher.Mening onam o‘qituvchi.
Geografik nomlar
- the Amu Darya, the Pacific Ocean, Mount EverestAmudaryo, Tinch okeani, Everest tog‘i
- the north of Uzbekistan / North AmericaO‘zbekiston shimoli (yo‘nalish) / Shimoliy Amerika (nom)
Yo‘nalish (north, south) kichik harf; nom qismi bo‘lsa bosh harf.
Elektron xat va SMS’da bosh harf
Norasmiy SMS va chatlarda ko‘p odamlar bosh harfni tashlab yozadi: hi how r u. Lekin rasmiy xat, ariza, imtihon va ish yozishmalarida bosh harf qoidalari majburiy. Ayniqsa:
- gap boshi va I har doim bosh harf;
- ismlar, kompaniya nomlari, kunlar va oylar bosh harf;
- murojaat: Dear Mr Karimov, — har bir so‘z bosh harf bilan.
Bosqichma-bosqich
Gapni to‘g‘ri yozish uchun tekshiring:
- Birinchi harf — kattami?
- I, ismlar, joylar, kunlar, oylar, tillar — kattami?
- Oxirida — nuqta, so‘roq yoki undov belgisi bormi?
Misol: “men va ali dushanba kuni samarqandga boramiz”
- Gap boshi: Ali and I...
- Ism: Ali. Olmosh: I. Kun: Monday. Shahar: Samarkand.
- Oddiy gap → nuqta.
Misol: “siz ingliz tilida gapirasizmi”
- Gap boshi: Do...
- Til: English.
- Savol → ?
Ko‘p uchraydigan xatolar
Ko‘p uchraydigan xatolar
✗ i am a student.
✓ I am a student.
Gap boshi va I — katta harf.
✗ my sister and i
✓ my sister and I
I doim katta harf bilan.
✗ on monday
✓ on Monday
Hafta kunlari katta harf bilan.
✗ in january
✓ in January
Oylar katta harf bilan.
✗ I speak english.
✓ I speak English.
Tillar katta harf bilan.
✗ I love Summer.
✓ I love summer.
Fasllar kichik harf bilan.
✗ She is a Teacher.
✓ She is a teacher.
Kasblar kichik harf bilan.
✗ Are you OK.
✓ Are you OK?
Savol oxirida so‘roq belgisi.
✗ the lord of the rings
✓ The Lord of the Rings
Nomdagi muhim so‘zlar bosh harf bilan.
✗ The Old Man And The Sea
✓ The Old Man and the Sea
O‘rtadagi kichik so‘zlar kichik harf bilan.
✗ I need to see a Doctor.
✓ I need to see a doctor.
Yolg‘iz unvon — kichik harf.
✗ My Mum is a teacher.
✓ My mum is a teacher.
my bilan — kichik harf.
✗ dear mr karimov,
✓ Dear Mr Karimov,
Murojaatda bosh harflar.
Eslab qoling: I, kunlar, oylar, tillar, millatlar — doim katta. Fasllar, kasblar — kichik.
Hayotiy vaziyatlarda
Do‘stga xabar
Hi Madina! I’m in Bukhara now. We arrived on Saturday. The weather is hot – it’s real summer here! My cousin speaks English and Russian, so I practise every day. When are you coming? See you in August!
Rasmiy xat
Dear Mr Smith,
My name is Aziz Rahimov, and I am a student at Tashkent State University. I am writing to ask about the summer course in London in July. I would like to know the price and the dates. I speak English and Russian.
Yours sincerely, Aziz Rahimov
Xatdagi har bir bosh harfni toping va nima uchun bosh harf ekanini tushuntiring: ism, tashkilot, shahar, oy, til yoki I.
Kichik matn: “Sevimli kitobim”
My favourite book is The Little Prince by Antoine de Saint-Exupéry. It was written in French in 1943. I first read it when I was ten, during the summer holidays in Samarkand. My grandfather gave it to me. He said, “Read it again when you are older.” I did, and I understood it better. Now I read it every January, on my birthday.
Matnda kitob nomi, ism, til, shahar va oy qanday yozilganiga e’tibor bering. Nima uchun grandfather kichik harf bilan yozilgan?
O‘zingizni tekshiring
- Qaysi biri to‘g‘ri: monday yoki Monday? → Monday
- Qaysi biri to‘g‘ri: Winter yoki winter? → winter
- Tuzating: my brother and i speak uzbek. → My brother and I speak Uzbek.
- Tuzating: where do you live. → Where do you live?
- Kasb: a Doctor yoki a doctor? → a doctor
- “the old man and the sea” — kitob nomini to‘g‘ri yozing. → The Old Man and the Sea
- “men shifokorga boraman” — I need to see a ___. → doctor (kichik harf)
- “prezident mirziyoyev” — to‘g‘ri yozing. → President Mirziyoyev
- “dear mrs karimova,” — to‘g‘ri yozing. → Dear Mrs Karimova,
Qisqa xulosa
- Gap boshi va I — doim katta harf.
- Ismlar, shaharlar, davlatlar — katta harf.
- Kunlar, oylar, bayramlar, tillar, millatlar — katta harf (o‘zbekchadan farqli).
- Fasllar, kasblar, oddiy otlar — kichik harf.
- Gap oxirida: . (oddiy), ? (savol), ! (hayajon).