Have breakfast, Have a shower
Harakat ma’nosidagi have
Bu darsda
Oddiy qilib aytganda
have fe’lini siz “bor” ma’nosida bilasiz: I have a car. Lekin have yana bir muhim vazifani bajaradi — u harakat bildiradi: have breakfast (nonushta qilmoq), have a shower (dush qabul qilmoq), have fun (maza qilmoq).
Bu ma’noda have oddiy fe’ldek ishlaydi: do / does bilan savol beradi, -ing shaklini oladi va have got bilan almashtirilmaydi.
- I have breakfast at 7.Soat 7 da nonushta qilaman.
- She is having a shower.U dush qabul qilyapti.
- Have a good time!Yaxshi dam oling! (Maza qiling!)
- We had a party last night.Kecha ziyofat qildik.
Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:
- have — “bor” va have — harakat farqi.
- Eng ko‘p ishlatiladigan iboralar.
- Savol va inkor: do/does bilan.
- Present Continuous da: I’m having...
- Nega bu ma’noda have got ishlatilmaydi.
Ikki xil have
| “Bor” (egalik) | Harakat |
|---|---|
| I have a brother. | I have lunch at 1. |
| = I have got a brother. | |
| I’m having lunch now. — to‘g‘ri |
Qoida: harakat ma’nosidagi have — got olmaydi va -ing shaklida ishlatila oladi.
Ovqat va ichimliklar
- What time do you have dinner?Kechki ovqatni soat nechada qilasiz?
- Let’s have lunch together.Birga tushlik qilaylik.
- I’ll have a tea, please.Menga choy bering. (kafeda buyurtma)
- We have plov every Friday.Har juma osh yeymiz.
Diqqat: have breakfast / lunch / dinner — artiklsiz.
Kundalik ishlar
- I have a shower every morning.Har tong dush qabul qilaman.
- You look tired. Have a rest.Charchagan ko‘rinasiz. Dam oling.
- Let’s have a break.Tanaffus qilaylik.
- The baby is having a sleep.Chaqaloq uxlayapti.
Vaqt o‘tkazish va tajriba
- Have fun at the party!Ziyofatda maza qiling!
- Did you have a good time in Samarkand?Samarqandda yaxshi dam oldingizmi?
- We had a great holiday.Ajoyib ta’til o‘tkazdik.
- I had a problem with my car.Mashinamda muammo chiqdi.
Muloqot va harakatlar
Savol va inkor
Harakat ma’nosidagi have — oddiy fe’l. Shuning uchun do / does / did kerak:
| Darak | Inkor | Savol |
|---|---|---|
| I have lunch at 1. | I don’t have lunch at 1. | Do you have lunch at 1? |
| She has a shower. | She doesn’t have a shower. | Does she have a shower? |
| We had fun. | We didn’t have fun. | Did you have fun? |
Diqqat: Have you breakfast? — xato. To‘g‘ri: Do you have breakfast?
Davomli zamonda have
“Ega bo‘lmoq” ma’nosidagi have davomli zamonda ishlatilmaydi (I’m having a car — xato). Lekin harakat ma’nosidagi have — davomli zamonda bemalol ishlatiladi:
| Ega bo‘lish (davomli emas) | Harakat (davomli bo‘ladi) |
|---|---|
| I have a car. ✓ | I’m having lunch. ✓ |
| She’s having a shower. ✓ | |
| He has two brothers. ✓ | We’re having a party. ✓ |
- Sorry, I can’t talk now — I’m having dinner.Kechirasiz, hozir gaplasha olmayman — kechki ovqat qilyapman.
- The children are having fun in the garden.Bolalar bog‘da maza qilishyapti.
- We were having a meeting when the phone rang.Telefon jiringlaganda yig‘ilish o‘tkazayotgan edik.
- Are you having a good time?Vaqtingiz yaxshi o‘tyaptimi?
Tilaklar: Have a nice day!
have bilan juda ko‘p tilak iboralari bor — ular buyruq shaklida:
| Ibora | Ma’nosi |
|---|---|
| Have a nice day! | Kuningiz yaxshi o‘tsin! |
| Have a good trip / flight! | Oq yo‘l! |
| Have fun! | Maza qiling! |
| Have a good time! | Vaqtingiz yaxshi o‘tsin! |
| Have a great weekend! | Dam olish kunlaringiz yaxshi o‘tsin! |
| Have a rest. | Dam oling. |
| Have a seat. | O‘tiring. |
| Have a look. | Qarab ko‘ring. |
- — I’m going to the cinema. — Have fun!— Kinoga ketyapman. — Maza qil!
- Have a good flight, and call me when you land.Oq yo‘l, qo‘nganingda qo‘ng‘iroq qil.
- Please have a seat. The doctor will see you soon.Iltimos, o‘tiring. Shifokor tez orada sizni qabul qiladi.
- Can I have a look at your photos?Rasmlaringizga qarab ko‘rsam bo‘ladimi?
have yoki take?
Ba’zi iboralarda have va take ikkalasi ham ishlatiladi. have — britancha, take — ko‘proq amerikacha:
- have / take a showerdush qabul qilmoq
- have / take a breaktanaffus qilmoq
- have / take a lookqarab ko‘rmoq
- have / take a bathvanna qabul qilmoq
Lekin: take a photo, take a bus, take medicine — have emas.
Bosqichma-bosqich
- Ma’no “bor”mi yoki harakatmi? Harakat bo‘lsa — have got ishlatmaymiz.
- Zamonni tanlang: odat → have/has; hozir → am/is/are having; o‘tgan → had.
- Savol/inkor → do/does/did.
Misol: “U hozir tushlik qilyapti.”
- Harakat, hozir → Present Continuous.
Misol: “Siz nonushta qildingizmi?”
- Harakat, o‘tgan zamon, savol → Did.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Ko‘p uchraydigan xatolar
✗ I have got breakfast at 8.
✓ I have breakfast at 8.
Harakat ma’nosida got yo‘q.
✗ Have you lunch every day?
✓ Do you have lunch every day?
Savol do bilan.
✗ She doesn’t has dinner.
✓ She doesn’t have dinner.
doesn’t + have.
✗ I have a breakfast.
✓ I have breakfast.
Ovqat nomlari artiklsiz.
✗ I make a shower.
✓ I have (take) a shower.
shower bilan have/take.
✗ We had a fun.
✓ We had fun.
fun — sanalmaydi.
✗ I’m having a car.
✓ I have a car.
“Bor” ma’nosida -ing yo‘q.
✗ I’m having a car.
✓ I have a car.
Egalik — davomli emas.
✗ I am have breakfast now.
✓ I am having breakfast now.
Davomli — having.
✗ Have a nice day! — Thanks, you too have.
✓ — Thanks, you too!
Javob — You too.
✗ I have a photo of the river. (rasmga oldim)
✓ I took a photo of the river.
take a photo.
✗ Do you have a good time? (hozir, ziyofatda)
✓ Are you having a good time?
Hozirgi tajriba — davomli.
Eslab qoling: harakat ma’nosidagi have — oddiy fe’l: do/does/did bilan, -ing bilan, lekin got siz.
Hayotiy vaziyatlarda
Kundalik tartib
I get up at 6:30 and have a shower. Then I have breakfast with my family – usually eggs, bread and tea. At work I have a break at 11 and have a coffee with my colleagues. We have lunch at 1. In the evening I have dinner at 7 and then I have a rest. On Fridays my friends and I have a chat in a café. We always have fun!
Telefon suhbati
- — Hi, Mum! Can I call you back? I’m having lunch with my friends.— Salom, oyi! Keyinroq qo‘ng‘iroq qilsam bo‘ladimi? Do‘stlarim bilan tushlik qilyapman.
- — Of course. Are you having a good time?— Albatta. Vaqting yaxshi o‘tyaptimi?
- — Yes, we’re having a great time!— Ha, juda maza qilyapmiz!
- — Good. Don’t forget, we’re having guests tonight.— Yaxshi. Unutma, bugun kechqurun mehmonlarimiz bor.
- — I won’t. See you at seven.— Unutmayman. Soat yettida ko‘rishamiz.
- — Have fun!— Maza qil!
Kichik matn: “Shanba kuni”
Saturday is my favourite day. I wake up late and have a shower. Then I have breakfast with my family — usually eggs, bread and green tea. In the afternoon I meet my friends and we have a walk in the park. Sometimes we have a picnic if the weather is nice. Last Saturday we had a party for my sister’s birthday. Everyone had a great time. In the evening I have a rest and read a book. Before bed, my mum always says, “Have a good sleep!”
Matnda harakat ma’nosidagi barcha have iboralarni toping. Qaysilarini take bilan almashtirish mumkin?
O‘zingizni tekshiring
- I ___ breakfast at 7. → have
- She can’t talk now. She ___ a shower. → ’s having
- ___ you ___ a good time yesterday? → Did / have
- Tuzating: Have you dinner at 8? → Do you have dinner at 8?
- “Maza qiling!” → Have fun!
- Hozir dush qabul qilyapman. → I’m having a shower now.
- Kuningiz yaxshi o‘tsin! → Have a nice day!
- Vaqting yaxshi o‘tyaptimi? → Are you having a good time?
- Men daryoning rasmini oldim. → I took a photo of the river.
Qisqa xulosa
- have = bor (egalik) yoki harakat (yemoq, qilmoq, o‘tkazmoq).
- Ovqat: have breakfast / lunch / dinner (artiklsiz).
- Kundalik: have a shower / a rest / a break.
- Vaqt: have fun / a good time / a party.
- Savol va inkor: do / does / did bilan.
- -ing mumkin: I’m having lunch. got — mumkin emas.