C1 231-dars 13 daqiqa

Possessive + Gerund

Egalik + -ing

Bu darsda

Oddiy qilib aytganda

Gerund (fe’lning -ing shakli ot vazifasida) oldidan ba’zan harakatni bajaruvchi odamni ko‘rsatish kerak bo‘ladi:

I don’t mind waiting. — Kutishga qarshi emasman. (kim kutadi? — men) I don’t mind his waiting. — Uning kutishiga qarshi emasman. (kim kutadi? — u)

Ingliz tilida bu “bajaruvchini” ikki xil ifodalash mumkin:

  1. Egalik shakli (possessive): his coming, my being late, John’s leaving — rasmiy, “to‘g‘ri” grammatika.
  2. To‘ldiruvchi shakli (object pronoun / ot): him coming, me being late, John leaving — norasmiy, so‘zlashuvda ko‘proq.

I don’t mind his smoking. — rasmiy. I don’t mind him smoking. — norasmiy, so‘zlashuv.

Ikkalasining ma’nosi bir xil. O‘zbek tilida bu ma’no ko‘pincha egalik qo‘shimchasi bilan beriladi: uning kelishi, mening kechikishim, Azizning ketishi — ya’ni o‘zbekcha shakl possessive gerundga juda o‘xshaydi.

Egalik (rasmiy)my / your / his / her / its / our / their + -ing; John’s + -ing
To‘ldiruvchi (norasmiy)me / you / him / her / it / us / them + -ing; John + -ing
Fe’llarmind, imagine, appreciate, remember, object to, insist on, approve of...
Gerund — egaHis being late annoyed me. (faqat egalik tabiiy)

Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:

  1. Possessive + gerund — rasmiy uslub.
  2. Object + gerund — norasmiy uslub.
  3. Qaysi fe’l va predloglardan keyin keladi.
  4. Gerund gapning egasi bo‘lganda — egalik shakli afzal.
  5. Qachon faqat to‘ldiruvchi shakli ishlatiladi.
  6. Sezgi fe’llari: I saw him leaving — boshqa tuzilma.

Egalik shakli — rasmiy uslub

Egalik olmoshi (my, your, his, her, our, their) yoki egalik otidagi ’s gerunddan oldin keladi:

  • I don’t mind your coming late.Kech kelishingizga qarshi emasman.
  • I appreciate your helping me.Menga yordam berganingizni qadrlayman.
  • She was upset about his forgetting her birthday.U tug‘ilgan kunini unutib qo‘ygani uchun xafa edi.
  • Do you mind my opening the window?Derazani ochishimga qarshi emasmisiz?
  • We were surprised at John’s leaving so suddenly.Jonning to‘satdan ketib qolganidan hayron bo‘ldik.
  • I can’t understand their wanting to move.Ularning ko‘chib ketishni xohlashini tushuna olmayman.

Bu shakl rasmiy xatlar, akademik matnlar va ehtiyotkor nutqda afzal ko‘riladi. Grammatika kitoblari uni “to‘g‘ri” shakl deb hisoblaydi.

To‘ldiruvchi shakli — norasmiy

Kundalik so‘zlashuvda egalik shakli ko‘pincha to‘ldiruvchi olmosh (me, him, her, us, them) yoki oddiy ot bilan almashtiriladi:

  • I don’t mind you coming late.Kech kelishingga qarshi emasman.
  • Do you mind me opening the window?Derazani ochishimga qarshi emasmisan?
  • I can’t imagine him doing that.Uning buni qilishini tasavvur qila olmayman.
  • She’s worried about her son travelling alone.U o‘g‘lining yolg‘iz sayohat qilishidan xavotirda.
  • I remember my grandfather telling me stories.Bobomning menga ertak aytib berganini eslayman.

Solishtiring

Rasmiy (egalik) Norasmiy (to‘ldiruvchi)
I don’t mind his smoking. I don’t mind him smoking.
I appreciate your coming. I appreciate you coming.
Do you mind my asking? Do you mind me asking?
I object to Tom’s being promoted. I object to Tom being promoted.

Ikkala shakl ham to‘g‘ri — tanlov uslubga bog‘liq.

Qaysi fe’l va predloglardan keyin?

Bu tuzilma gerund oladigan fe’llar va predloglardan keyin keladi:

Fe’l / ibora Misol
mind Do you mind my / me sitting here?
imagine I can’t imagine him / his being rude.
appreciate I appreciate your / you helping.
remember I remember her saying that.
dislike / hate / like I hate people being late.
object to They objected to our / us leaving early.
insist on She insisted on my / me staying.
approve of My parents don’t approve of my / me going out late.
excuse / forgive Please excuse my being late.
think of / about What do you think about his / him quitting?
be worried / upset about I’m worried about her driving at night.
  • She insisted on my staying for dinner.U kechki ovqatga qolishimni talab qildi.
  • My parents don’t approve of my going out late.Ota-onam kechasi ko‘chaga chiqishimni ma’qullamaydi.
  • Please excuse my being late.Kechikkanim uchun uzr. (rasmiy, muloyim)
  • Forgive my asking, but how old are you?So‘raganim uchun kechirasiz, lekin necha yoshdasiz?
  • What do you think about him moving to Dubai?Uning Dubayga ko‘chib ketishi haqida nima deb o‘ylaysan?

Excuse my / Forgive my + -ing — juda muloyim, rasmiy iboralar: Excuse my interrupting. — “Gapingizni bo‘lganim uchun uzr.”

Gerund — gapning egasi

Agar gerund gapning boshida, ega vazifasida tursa, egalik shakli ancha tabiiyroq. To‘ldiruvchi shakli bu yerda noqulay eshitiladi:

TabiiyHis being late annoyed everyone.
NoqulayHim being late annoyed everyone.
  • Your coming here means a lot to me.Bu yerga kelganingiz men uchun juda muhim.
  • Her winning the prize surprised everyone.Uning sovrin yutgani hammani hayratda qoldirdi.
  • John’s leaving the company was a big loss.Jonning kompaniyadan ketishi katta yo‘qotish bo‘ldi.
  • My being a foreigner made things difficult.Chet ellik ekanim ishlarni qiyinlashtirdi.

Qachon faqat to‘ldiruvchi shakli?

Ba’zi hollarda egalik shakli ishlatilmaydi yoki juda g‘alati eshitiladi:

1. Jonsiz otlar

Narsalar, mavhum tushunchalar bilan odatda egalik shakli ishlatilmaydi:

  • I’m worried about the car breaking down. ✓Mashina buzilib qolishidan xavotirdaman.
  • I’m worried about the car’s breaking down. ✗ (g‘alati)
  • There’s no chance of the weather improving. ✓Ob-havoning yaxshilanishiga umid yo‘q.

2. Uzun ot guruhlari

  • I remember the man next door shouting. ✓Qo‘shni odamning baqirganini eslayman.
  • I remember the man next door’s shouting. ✗ (noqulay)

3. Ko‘plikdagi otlar va noaniq olmoshlar

  • I don’t like people being rude. ✓Odamlarning qo‘pollik qilishini yoqtirmayman.
  • I can’t imagine anyone doing that. ✓Birovning buni qilishini tasavvur qila olmayman.
  • I object to students using phones in class. ✓Talabalarning darsda telefondan foydalanishiga qarshiman.

4. Gerunddan keyin uzun qism bo‘lsa

So‘zlashuvda va uzun gaplarda to‘ldiruvchi shakli tabiiyroq.

Sezgi fe’llari: I saw him leaving

see, hear, watch, notice, feel, find, catch fe’llari bilan faqat to‘ldiruvchi shakli ishlatiladi — bu boshqa tuzilma (verb + object + -ing):

To‘g‘riI saw him leaving the building.
XatoI saw his leaving the building.
  • I heard her singing in the shower.Uning dushda qo‘shiq aytayotganini eshitdim.
  • We watched the children playing in the park.Bolalarning parkda o‘ynayotganini tomosha qildik.
  • She caught him stealing money.U uni pul o‘g‘irlayotganda ushlab oldi.
  • I found her crying in her room.Uni xonasida yig‘layotgan holda topdim.

Bu yerda him, her — sezgi fe’lining to‘ldiruvchisi, gerundning bajaruvchisi emas.

Bosqichma-bosqich

  1. Gerund oldidan bajaruvchini ko‘rsatish kerakmi? — Ha.
  2. Gerund gapning egasimi? → egalik shakli: His leaving surprised us.
  3. Uslub rasmiymi? → egalik shakli: I appreciate your helping.
  4. Uslub norasmiymi? → to‘ldiruvchi shakli: I appreciate you helping.
  5. Jonsiz ot, uzun guruh, noaniq olmoshmi? → to‘ldiruvchi / oddiy ot.
  6. Sezgi fe’lidan keyinmi? (see, hear) → faqat to‘ldiruvchi.

Misol: “Uning (qiz) kech kelishi hammani asabiylashtirdi.” (rasmiy)

  1. Gerund — ega → egalik shakli.
NatijaHer arriving late annoyed everyone.

Misol: “Shu yerga o‘tirsam qarshi emasmisan?” (do‘stga)

  1. Norasmiy → to‘ldiruvchi shakli.
NatijaDo you mind me sitting here?

Misol: “Avtobusning kechikishidan xavotirdaman.”

  1. Jonsiz ot → oddiy ot.
NatijaI’m worried about the bus being late.

Ko‘p uchraydigan xatolar

Ko‘p uchraydigan xatolar

✗ I don’t mind he smoking.

✓ I don’t mind his / him smoking.

Ega shakli (he) emas.

✗ Do you mind I open the window?

✓ Do you mind my / me opening the window?

mind + egalik / to‘ldiruvchi + -ing.

✗ I appreciate you to help me.

✓ I appreciate your / you helping me.

appreciate + -ing.

✗ I saw his leaving the house.

✓ I saw him leaving the house.

Sezgi fe’li — to‘ldiruvchi.

✗ Him being late annoyed me.

✓ His being late annoyed me.

Ega o‘rnida — egalik.

✗ I’m worried about the car’s breaking down.

✓ I’m worried about the car breaking down.

Jonsiz ot — egalik yo‘q.

✗ She insisted on I staying.

✓ She insisted on my / me staying.

Predlogdan keyin to‘ldiruvchi / egalik.

✗ I remember my grandfather tell stories.

✓ I remember my grandfather telling stories.

-ing.

✗ Please excuse me late.

✓ Please excuse my being late. / Please excuse me for being late.

excuse + egalik + -ing.

✗ I can’t imagine she doing that.

✓ I can’t imagine her doing that.

Ega shakli emas.

Eslab qoling: my / his / John’s + -ing — rasmiy; me / him / John + -ing — norasmiy. Gerund — ega bo‘lsa — egalik; jonsiz ot va sezgi fe’llari bilan — to‘ldiruvchi. he / she / I + -ing — xato.

Hayotiy vaziyatlarda

Muloyim iltimos

  • — Excuse me, do you mind my sitting here?— Kechirasiz, shu yerga o‘tirishimga qarshi emasmisiz?
  • — Not at all. Please, go ahead.— Umuman. Marhamat, o‘tiring.
  • — Thank you. And forgive my asking, but are you from Tashkent?— Rahmat. So‘raganim uchun kechirasiz, siz Toshkentdanmisiz?
  • — Yes, I am. Why?— Ha. Nega?
  • — I thought I recognised your accent!— Talaffuzingizdan tanigandek bo‘ldim!

Ota-ona va farzand

  • — Mum, why don’t you like me going to concerts?— Oyi, nega konsertlarga borishimni yoqtirmaysiz?
  • — I’m worried about you coming home so late.— Bunchalik kech qaytishingdan xavotirlanaman.
  • — But I always take a taxi!— Lekin men doim taksiga o‘tiraman-ku!
  • — I know, and I appreciate you calling me when you arrive.— Bilaman, yetib kelganingda qo‘ng‘iroq qilishingni qadrlayman.

Kichik matn: “Rasmiy minnatdorchilik xati”

Dear Mr Rahimov, I am writing to thank you for your support during my internship. I greatly appreciated your taking the time to explain the company’s procedures to me. Your inviting me to the board meeting was a wonderful opportunity. I also remember your saying that every mistake is a chance to learn — this advice helped me a lot. Please excuse my not writing sooner; the last few weeks have been very busy. I hope you will not object to my contacting you again in the future. Yours sincerely, Dilnoza Karimova

Xatdagi barcha egalik + gerund tuzilmalarini toping. Ularni norasmiy uslubda qanday yozgan bo‘lardingiz?

O‘zingizni tekshiring

  1. Yordam berganingizni qadrlayman. (rasmiy) → I appreciate your helping me.
  2. Shu yerga o‘tirsam qarshi emasmisan? (norasmiy) → Do you mind me sitting here?
  3. Uning ketishi hammani hayratda qoldirdi. → His leaving surprised everyone.
  4. Uning buni qilishini tasavvur qila olmayman. → I can’t imagine him doing that.
  5. Mashinaning buzilishidan xavotirdaman. → I’m worried about the car breaking down.
  6. Uni binodan chiqib ketayotganini ko‘rdim. → I saw him leaving the building.
  7. Kechikkanim uchun uzr. (rasmiy) → Please excuse my being late.

Hammasi to‘g‘ri bo‘lsa, mavzu bo‘yicha testni topshiring.

Qisqa xulosa

  • Gerund oldidan bajaruvchi: egalik (my, his, John’s) yoki to‘ldiruvchi (me, him, John).
  • Egalik — rasmiy; to‘ldiruvchi — norasmiy. Ikkalasi ham to‘g‘ri.
  • Fe’llar va predloglar: mind, imagine, appreciate, remember, insist on, object to, approve of, excuse.
  • Gerund ega bo‘lsa — egalik shakli: His being late annoyed me.
  • Jonsiz otlar, uzun guruhlar, people / anyone — to‘ldiruvchi shakli.
  • Sezgi fe’llari (see, hear, watch, catch) — faqat to‘ldiruvchi: I saw him leaving.
  • he / she / I + -ing — xato.
Asosiy
Barcha darslar