Possessive + Gerund
Egalik + -ing
Bu darsda
- Oddiy qilib aytganda
- Egalik shakli — rasmiy uslub
- To‘ldiruvchi shakli — norasmiy
- Qaysi fe’l va predloglardan keyin?
- Gerund — gapning egasi
- Qachon faqat to‘ldiruvchi shakli?
- Sezgi fe’llari: I saw him leaving
- Bosqichma-bosqich
- Ko‘p uchraydigan xatolar
- Hayotiy vaziyatlarda
- O‘zingizni tekshiring
- Qisqa xulosa
Oddiy qilib aytganda
Gerund (fe’lning -ing shakli ot vazifasida) oldidan ba’zan harakatni bajaruvchi odamni ko‘rsatish kerak bo‘ladi:
I don’t mind waiting. — Kutishga qarshi emasman. (kim kutadi? — men) I don’t mind his waiting. — Uning kutishiga qarshi emasman. (kim kutadi? — u)
Ingliz tilida bu “bajaruvchini” ikki xil ifodalash mumkin:
- Egalik shakli (possessive): his coming, my being late, John’s leaving — rasmiy, “to‘g‘ri” grammatika.
- To‘ldiruvchi shakli (object pronoun / ot): him coming, me being late, John leaving — norasmiy, so‘zlashuvda ko‘proq.
I don’t mind his smoking. — rasmiy. I don’t mind him smoking. — norasmiy, so‘zlashuv.
Ikkalasining ma’nosi bir xil. O‘zbek tilida bu ma’no ko‘pincha egalik qo‘shimchasi bilan beriladi: uning kelishi, mening kechikishim, Azizning ketishi — ya’ni o‘zbekcha shakl possessive gerundga juda o‘xshaydi.
Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:
- Possessive + gerund — rasmiy uslub.
- Object + gerund — norasmiy uslub.
- Qaysi fe’l va predloglardan keyin keladi.
- Gerund gapning egasi bo‘lganda — egalik shakli afzal.
- Qachon faqat to‘ldiruvchi shakli ishlatiladi.
- Sezgi fe’llari: I saw him leaving — boshqa tuzilma.
Egalik shakli — rasmiy uslub
Egalik olmoshi (my, your, his, her, our, their) yoki egalik otidagi ’s gerunddan oldin keladi:
- I don’t mind your coming late.Kech kelishingizga qarshi emasman.
- I appreciate your helping me.Menga yordam berganingizni qadrlayman.
- She was upset about his forgetting her birthday.U tug‘ilgan kunini unutib qo‘ygani uchun xafa edi.
- Do you mind my opening the window?Derazani ochishimga qarshi emasmisiz?
- We were surprised at John’s leaving so suddenly.Jonning to‘satdan ketib qolganidan hayron bo‘ldik.
- I can’t understand their wanting to move.Ularning ko‘chib ketishni xohlashini tushuna olmayman.
Bu shakl rasmiy xatlar, akademik matnlar va ehtiyotkor nutqda afzal ko‘riladi. Grammatika kitoblari uni “to‘g‘ri” shakl deb hisoblaydi.
To‘ldiruvchi shakli — norasmiy
Kundalik so‘zlashuvda egalik shakli ko‘pincha to‘ldiruvchi olmosh (me, him, her, us, them) yoki oddiy ot bilan almashtiriladi:
- I don’t mind you coming late.Kech kelishingga qarshi emasman.
- Do you mind me opening the window?Derazani ochishimga qarshi emasmisan?
- I can’t imagine him doing that.Uning buni qilishini tasavvur qila olmayman.
- She’s worried about her son travelling alone.U o‘g‘lining yolg‘iz sayohat qilishidan xavotirda.
- I remember my grandfather telling me stories.Bobomning menga ertak aytib berganini eslayman.
Solishtiring
| Rasmiy (egalik) | Norasmiy (to‘ldiruvchi) |
|---|---|
| I don’t mind his smoking. | I don’t mind him smoking. |
| I appreciate your coming. | I appreciate you coming. |
| Do you mind my asking? | Do you mind me asking? |
| I object to Tom’s being promoted. | I object to Tom being promoted. |
Ikkala shakl ham to‘g‘ri — tanlov uslubga bog‘liq.
Qaysi fe’l va predloglardan keyin?
Bu tuzilma gerund oladigan fe’llar va predloglardan keyin keladi:
| Fe’l / ibora | Misol |
|---|---|
| mind | Do you mind my / me sitting here? |
| imagine | I can’t imagine him / his being rude. |
| appreciate | I appreciate your / you helping. |
| remember | I remember her saying that. |
| dislike / hate / like | I hate people being late. |
| object to | They objected to our / us leaving early. |
| insist on | She insisted on my / me staying. |
| approve of | My parents don’t approve of my / me going out late. |
| excuse / forgive | Please excuse my being late. |
| think of / about | What do you think about his / him quitting? |
| be worried / upset about | I’m worried about her driving at night. |
- She insisted on my staying for dinner.U kechki ovqatga qolishimni talab qildi.
- My parents don’t approve of my going out late.Ota-onam kechasi ko‘chaga chiqishimni ma’qullamaydi.
- Please excuse my being late.Kechikkanim uchun uzr. (rasmiy, muloyim)
- Forgive my asking, but how old are you?So‘raganim uchun kechirasiz, lekin necha yoshdasiz?
- What do you think about him moving to Dubai?Uning Dubayga ko‘chib ketishi haqida nima deb o‘ylaysan?
Excuse my / Forgive my + -ing — juda muloyim, rasmiy iboralar: Excuse my interrupting. — “Gapingizni bo‘lganim uchun uzr.”
Gerund — gapning egasi
Agar gerund gapning boshida, ega vazifasida tursa, egalik shakli ancha tabiiyroq. To‘ldiruvchi shakli bu yerda noqulay eshitiladi:
- Your coming here means a lot to me.Bu yerga kelganingiz men uchun juda muhim.
- Her winning the prize surprised everyone.Uning sovrin yutgani hammani hayratda qoldirdi.
- John’s leaving the company was a big loss.Jonning kompaniyadan ketishi katta yo‘qotish bo‘ldi.
- My being a foreigner made things difficult.Chet ellik ekanim ishlarni qiyinlashtirdi.
Qachon faqat to‘ldiruvchi shakli?
Ba’zi hollarda egalik shakli ishlatilmaydi yoki juda g‘alati eshitiladi:
1. Jonsiz otlar
Narsalar, mavhum tushunchalar bilan odatda egalik shakli ishlatilmaydi:
- I’m worried about the car breaking down. ✓Mashina buzilib qolishidan xavotirdaman.
I’m worried about the car’s breaking down.✗ (g‘alati)- There’s no chance of the weather improving. ✓Ob-havoning yaxshilanishiga umid yo‘q.
2. Uzun ot guruhlari
- I remember the man next door shouting. ✓Qo‘shni odamning baqirganini eslayman.
I remember the man next door’s shouting.✗ (noqulay)
3. Ko‘plikdagi otlar va noaniq olmoshlar
- I don’t like people being rude. ✓Odamlarning qo‘pollik qilishini yoqtirmayman.
- I can’t imagine anyone doing that. ✓Birovning buni qilishini tasavvur qila olmayman.
- I object to students using phones in class. ✓Talabalarning darsda telefondan foydalanishiga qarshiman.
4. Gerunddan keyin uzun qism bo‘lsa
So‘zlashuvda va uzun gaplarda to‘ldiruvchi shakli tabiiyroq.
Sezgi fe’llari: I saw him leaving
see, hear, watch, notice, feel, find, catch fe’llari bilan faqat to‘ldiruvchi shakli ishlatiladi — bu boshqa tuzilma (verb + object + -ing):
- I heard her singing in the shower.Uning dushda qo‘shiq aytayotganini eshitdim.
- We watched the children playing in the park.Bolalarning parkda o‘ynayotganini tomosha qildik.
- She caught him stealing money.U uni pul o‘g‘irlayotganda ushlab oldi.
- I found her crying in her room.Uni xonasida yig‘layotgan holda topdim.
Bu yerda him, her — sezgi fe’lining to‘ldiruvchisi, gerundning bajaruvchisi emas.
Bosqichma-bosqich
- Gerund oldidan bajaruvchini ko‘rsatish kerakmi? — Ha.
- Gerund gapning egasimi? → egalik shakli: His leaving surprised us.
- Uslub rasmiymi? → egalik shakli: I appreciate your helping.
- Uslub norasmiymi? → to‘ldiruvchi shakli: I appreciate you helping.
- Jonsiz ot, uzun guruh, noaniq olmoshmi? → to‘ldiruvchi / oddiy ot.
- Sezgi fe’lidan keyinmi? (see, hear) → faqat to‘ldiruvchi.
Misol: “Uning (qiz) kech kelishi hammani asabiylashtirdi.” (rasmiy)
- Gerund — ega → egalik shakli.
Misol: “Shu yerga o‘tirsam qarshi emasmisan?” (do‘stga)
- Norasmiy → to‘ldiruvchi shakli.
Misol: “Avtobusning kechikishidan xavotirdaman.”
- Jonsiz ot → oddiy ot.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Ko‘p uchraydigan xatolar
✗ I don’t mind he smoking.
✓ I don’t mind his / him smoking.
Ega shakli (he) emas.
✗ Do you mind I open the window?
✓ Do you mind my / me opening the window?
mind + egalik / to‘ldiruvchi + -ing.
✗ I appreciate you to help me.
✓ I appreciate your / you helping me.
appreciate + -ing.
✗ I saw his leaving the house.
✓ I saw him leaving the house.
Sezgi fe’li — to‘ldiruvchi.
✗ Him being late annoyed me.
✓ His being late annoyed me.
Ega o‘rnida — egalik.
✗ I’m worried about the car’s breaking down.
✓ I’m worried about the car breaking down.
Jonsiz ot — egalik yo‘q.
✗ She insisted on I staying.
✓ She insisted on my / me staying.
Predlogdan keyin to‘ldiruvchi / egalik.
✗ I remember my grandfather tell stories.
✓ I remember my grandfather telling stories.
-ing.
✗ Please excuse me late.
✓ Please excuse my being late. / Please excuse me for being late.
excuse + egalik + -ing.
✗ I can’t imagine she doing that.
✓ I can’t imagine her doing that.
Ega shakli emas.
Eslab qoling: my / his / John’s + -ing — rasmiy; me / him / John + -ing — norasmiy. Gerund — ega bo‘lsa — egalik; jonsiz ot va sezgi fe’llari bilan — to‘ldiruvchi. he / she / I + -ing — xato.
Hayotiy vaziyatlarda
Muloyim iltimos
- — Excuse me, do you mind my sitting here?— Kechirasiz, shu yerga o‘tirishimga qarshi emasmisiz?
- — Not at all. Please, go ahead.— Umuman. Marhamat, o‘tiring.
- — Thank you. And forgive my asking, but are you from Tashkent?— Rahmat. So‘raganim uchun kechirasiz, siz Toshkentdanmisiz?
- — Yes, I am. Why?— Ha. Nega?
- — I thought I recognised your accent!— Talaffuzingizdan tanigandek bo‘ldim!
Ota-ona va farzand
- — Mum, why don’t you like me going to concerts?— Oyi, nega konsertlarga borishimni yoqtirmaysiz?
- — I’m worried about you coming home so late.— Bunchalik kech qaytishingdan xavotirlanaman.
- — But I always take a taxi!— Lekin men doim taksiga o‘tiraman-ku!
- — I know, and I appreciate you calling me when you arrive.— Bilaman, yetib kelganingda qo‘ng‘iroq qilishingni qadrlayman.
Kichik matn: “Rasmiy minnatdorchilik xati”
Dear Mr Rahimov, I am writing to thank you for your support during my internship. I greatly appreciated your taking the time to explain the company’s procedures to me. Your inviting me to the board meeting was a wonderful opportunity. I also remember your saying that every mistake is a chance to learn — this advice helped me a lot. Please excuse my not writing sooner; the last few weeks have been very busy. I hope you will not object to my contacting you again in the future. Yours sincerely, Dilnoza Karimova
Xatdagi barcha egalik + gerund tuzilmalarini toping. Ularni norasmiy uslubda qanday yozgan bo‘lardingiz?
O‘zingizni tekshiring
- Yordam berganingizni qadrlayman. (rasmiy) → I appreciate your helping me.
- Shu yerga o‘tirsam qarshi emasmisan? (norasmiy) → Do you mind me sitting here?
- Uning ketishi hammani hayratda qoldirdi. → His leaving surprised everyone.
- Uning buni qilishini tasavvur qila olmayman. → I can’t imagine him doing that.
- Mashinaning buzilishidan xavotirdaman. → I’m worried about the car breaking down.
- Uni binodan chiqib ketayotganini ko‘rdim. → I saw him leaving the building.
- Kechikkanim uchun uzr. (rasmiy) → Please excuse my being late.
Hammasi to‘g‘ri bo‘lsa, mavzu bo‘yicha testni topshiring.
Qisqa xulosa
- Gerund oldidan bajaruvchi: egalik (my, his, John’s) yoki to‘ldiruvchi (me, him, John).
- Egalik — rasmiy; to‘ldiruvchi — norasmiy. Ikkalasi ham to‘g‘ri.
- Fe’llar va predloglar: mind, imagine, appreciate, remember, insist on, object to, approve of, excuse.
- Gerund ega bo‘lsa — egalik shakli: His being late annoyed me.
- Jonsiz otlar, uzun guruhlar, people / anyone — to‘ldiruvchi shakli.
- Sezgi fe’llari (see, hear, watch, catch) — faqat to‘ldiruvchi: I saw him leaving.
- he / she / I + -ing — xato.