Negative Questions
Inkor savollar
Bu darsda
Oddiy qilib aytganda
Inkor savol — inkor shakldagi savol: Don’t you like it? Isn’t it beautiful? Why didn’t you call me? Bunday savollar oddiy savollardan farq qiladi, chunki ular faqat ma’lumot so‘ramaydi — ular gapiruvchining his-tuyg‘usini ham bildiradi:
- Hayrat: Don’t you know him? — Uni tanimaysanmi? (tanishing kerak edi deb o‘ylagandim)
- Tasdiqlash: Isn’t it a lovely day? — Ajoyib kun-a? (men shunday deb o‘ylayman, sen ham rozimisan?)
- Norozilik: Why haven’t you finished yet? — Nega hali tugatmading?
- Muloyim taklif: Won’t you sit down? — O‘tirmaysizmi?
O‘zbekchada ham shunday savollar bor: Tanimaysanmi? Chiroyli emasmi? Nega qo‘ng‘iroq qilmading? Lekin eng katta qiyinchilik — javob berish. Bu yerda ingliz va o‘zbek tillari teskari ishlaydi.
Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:
- Inkor savol tuzilishi: qisqa va to‘liq shakllar.
- Hayrat va tasdiqlash ma’nolari.
- Why don’t you...? — taklif va norozilik.
- Inkor savollarga javob berish — eng muhim qism.
- Muloyim taklif va iltimos: Won’t you...? Wouldn’t you like...?
- Inkor savol va question tags farqi.
Tuzilishi
Inkor savol oddiy savol kabi yasaladi, faqat yordamchi fe’l inkor shaklda bo‘ladi:
| Oddiy savol | Inkor savol |
|---|---|
| Do you like it? | Don’t you like it? |
| Is she coming? | Isn’t she coming? |
| Have you finished? | Haven’t you finished? |
| Can he swim? | Can’t he swim? |
| Did they call? | Didn’t they call? |
| Will you help me? | Won’t you help me? |
Qisqa va to‘liq shakl
So‘zlashuvda qisqa shakl ishlatiladi: Don’t you like it? To‘liq shaklda esa not egadan keyin keladi va bu juda rasmiy eshitiladi:
- Don’t you agree?Rozi emasmisiz? (oddiy)
- Do you not agree?Rozi emasmisiz? (rasmiy)
- Isn’t he your brother?U sizning akangiz emasmi?
- Is he not your brother?U sizning akangiz emasmi? (rasmiy)
Diqqat: Do not you agree? — xato. Qisqa shakl birga yoziladi (Don’t you), to‘liq shaklda not egadan keyin (Do you not).
am bilan inkor savol: Aren’t I right? (Amn’t I — ishlatilmaydi).
Hayrat ma’nosi
Gapiruvchi boshqacha javob kutgan edi va hozir hayratda:
- Don’t you know who he is? He’s a famous actor!U kimligini bilmaysanmi? U mashhur aktyor-ku!
- Haven’t you finished yet? You started three hours ago!Hali tugatmadingmi? Uch soat oldin boshlagan eding-ku!
- Can’t you swim? I thought everyone could!Suza olmaysanmi? Hamma suza oladi deb o‘ylardim!
- Didn’t you hear the news?Yangilikni eshitmadingmi?
- Isn’t she coming? I thought she’d said yes.U kelmaydimi? Rozi bo‘lgan deb o‘ylagandim.
Tasdiqlash ma’nosi
Gapiruvchi javob “ha” bo‘lishiga ishonadi va tinglovchidan tasdiq kutadi. Bu ko‘pincha fikr bildirish yoki suhbatni boshlash usuli.
- Isn’t it a beautiful day?Ajoyib kun-a?
- Wasn’t that a great film?Zo‘r film bo‘ldi-ya?
- Don’t you think she looks tired?U charchagan ko‘rinadi, shunday emasmi?
- Haven’t we met before?Biz ilgari uchrashganmiz, shekilli?
- Isn’t this the restaurant we went to last year?Bu biz o‘tgan yili borgan restoran emasmi?
Why don’t you...? va Why didn’t you...?
Why don’t you...? — taklif
Why don’t you / we + fe’l? — bu aslida savol emas, taklif yoki maslahat:
- Why don’t you take a break?Nega dam olmaysan? (Dam ol.)
- Why don’t we go to the cinema tonight?Bugun kechqurun kinoga borsak-chi?
- Why don’t you ask your teacher?O‘qituvchingdan so‘rab ko‘rsang-chi?
Why not + fe’l? — qisqaroq: Why not try again? — “Yana urinib ko‘rsang-chi?”
Why didn’t you...? — norozilik
Why didn’t you / Why haven’t you — o‘tmishdagi ish qilinmagani uchun norozilik:
- Why didn’t you call me? I was worried!Nega menga qo‘ng‘iroq qilmading? Xavotir oldim!
- Why haven’t you done your homework?Nega uy vazifangni qilmading?
- Why can’t you be on time for once?Nega bir marta bo‘lsa ham o‘z vaqtida kela olmaysan?
How come + darak tartib — “qanday qilib”, “nega” (so‘zlashuv): How come you didn’t tell me? (tartib: ega + fe’l, savol tartibi emas!)
Inkor savollarga javob — eng muhim qism
Bu yerda o‘zbek va ingliz tillari teskari ishlaydi!
O‘zbekchada javob savolga qarab beriladi: — Choy ichmaysanmi? — Ha, ichmayman. (ha, savolingiz to‘g‘ri)
Inglizchada javob faktga qarab beriladi: — Don’t you drink tea? — No, I don’t. (yo‘q, ichmayman)
| Savol | Fakt | To‘g‘ri javob | O‘zbekcha |
|---|---|---|---|
| Aren’t you tired? | charchaganman | Yes, I am. | Yo‘q, charchadim. |
| Aren’t you tired? | charchamaganman | No, I’m not. | Ha, charchamadim. |
| Didn’t you see him? | ko‘rganman | Yes, I did. | Yo‘q, ko‘rdim. |
| Didn’t you see him? | ko‘rmaganman | No, I didn’t. | Ha, ko‘rmadim. |
- — Don’t you like pizza? — Yes, I do! I love it.— Pitsani yoqtirmaysanmi? — Yo‘q, yoqtiraman! Juda yaxshi ko‘raman.
- — Don’t you like pizza? — No, I don’t. It’s too greasy.— Pitsani yoqtirmaysanmi? — Ha, yoqtirmayman. Juda yog‘li.
- — Haven’t you finished? — No, not yet.— Tugatmadingmi? — Ha, hali tugatmadim.
- — Isn’t he coming? — Yes, he is. He’s just late.— U kelmaydimi? — Yo‘q, keladi. Shunchaki kechikyapti.
Maslahat: chalkashmaslik uchun Yes / No dan keyin doim qisqa javob qo‘shing: Yes, I do. / No, I don’t. Qisqa javob ma’noni aniqlashtiradi.
Muloyim taklif va iltimos
Won’t you...? va Wouldn’t you like...? — juda muloyim taklif:
- Won’t you sit down?O‘tirmaysizmi? (O‘tiring, marhamat.)
- Won’t you have some more tea?Yana choy ichmaysizmi?
- Wouldn’t you like to come with us?Biz bilan bormaysizmi?
- Couldn’t you stay a bit longer?Yana biroz qololmaysizmi?
Can’t you...? esa ko‘pincha sabrsizlik bildiradi: Can’t you be quiet for five minutes? — “Besh daqiqa jim tura olmaysanmi?!”
Inkor savol va question tags
Ikkalasi ham tasdiq so‘raydi, lekin tuzilishi boshqa:
- Isn’t it cold today?Bugun sovuq-a? (inkor savol)
- It’s cold today, isn’t it?Bugun sovuq, shunday emasmi? (question tag)
Inkor savol biroz kuchliroq hayrat yoki hissiyot bildiradi. Batafsil — “Question tags” darsida.
Bosqichma-bosqich
- Nima maqsadda so‘rayapsiz?
- Hayrat → Don’t you know...?
- Tasdiq → Isn’t it...?
- Taklif → Why don’t you...?
- Norozilik → Why didn’t you...?
- Muloyim taklif → Won’t you...?
- Tuzilma: inkor yordamchi (don’t, isn’t, haven’t) + ega + fe’l.
- Javob: faktga qarab — bo‘lishli fakt → Yes, inkor fakt → No.
Misol: “Uni tanimaysanmi? U bizning qo‘shnimiz-ku!”
- Hayrat → Don’t you know.
Misol: “— Och emasmisan? — Yo‘q, ochman.”
- Fakt — ochman (bo‘lishli) → Yes.
Misol: “Shifokorga borsang-chi?”
- Taklif → Why don’t you.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Ko‘p uchraydigan xatolar
✗ Do not you like it?
✓ Don’t you like it? / Do you not like it?
not egadan keyin yoki qisqa shakl.
✗ — Don’t you like coffee? — Yes, I don’t.
✓ — Don’t you like coffee? — No, I don’t.
Inkor fakt — No.
✗ — Aren’t you tired? — No, I am.
✓ — Aren’t you tired? — Yes, I am.
Bo‘lishli fakt — Yes.
✗ Amn’t I right?
✓ Aren’t I right?
am bilan — aren’t I.
✗ Why you didn’t call me?
✓ Why didn’t you call me?
Savol tartibi.
✗ How come didn’t you tell me?
✓ How come you didn’t tell me?
How come — darak tartib.
✗ Why don’t you to ask her?
✓ Why don’t you ask her?
to yo‘q.
✗ Doesn’t she likes it?
✓ Doesn’t she like it?
does dan keyin -s yo‘q.
✗ Isn’t you coming?
✓ Aren’t you coming?
you bilan are.
Eslab qoling: Don’t you...? Isn’t it...? — hayrat yoki tasdiq; Why don’t you...? — taklif. Javob faktga qarab: bo‘lishli — Yes, I do; inkor — No, I don’t.
Hayotiy vaziyatlarda
Ziyofatda
- — Haven’t we met before?— Biz ilgari uchrashganmiz, shekilli?
- — Yes, we have! At Dilnoza’s wedding last year.— Ha, uchrashganmiz! O‘tgan yili Dilnozaning to‘yida.
- — Of course! Isn’t this a wonderful party?— Albatta! Ajoyib ziyofat-a?
- — It is. Won’t you have something to eat? The plov is delicious.— Ha. Biror narsa yemaysizmi? Osh juda mazali.
- — Don’t you remember? I’m vegetarian!— Esingizda yo‘qmi? Men vegetarianman!
- — Oh, sorry! Why don’t you try the salads then?— Voy, kechirasiz! Unda salatlardan tatib ko‘rsangiz-chi?
Uyda
- — Why didn’t you tell me you were going to be late?— Nega kechikishingni aytmading?
- — Didn’t you get my message?— Xabarimni olmadingmi?
- — No, I didn’t.— Yo‘q, olmadim.
- — That’s strange. Isn’t your phone working?— G‘alati. Telefoning ishlamayaptimi?
- — Yes, it is. Oh — I see. It was on silent.— Yo‘q, ishlayapti. Ha, tushundim. Ovozsiz rejimda ekan.
Kichik matn: “Yangi qo‘shni”
When I moved into my new flat, my neighbour knocked on the door. “Aren’t you the new teacher at the school?” she asked. “Yes, I am,” I said, surprised. “Don’t you remember me? I was in your English class ten years ago!” I didn’t recognise her at first. “Why didn’t you say hello on the stairs yesterday?” I asked. “I wasn’t sure it was you,” she laughed. “Won’t you come in for some tea?” I said. “Isn’t it a small world?” she replied as she came in.
Matndagi inkor savollarni toping. Ularning har biri nimani bildiradi: hayrat, tasdiq, norozilik yoki taklif?
O‘zingizni tekshiring
- Uni tanimaysanmi? → Don’t you know him?
- Ajoyib kun-a? → Isn’t it a lovely day?
- Nega menga aytmading? → Why didn’t you tell me?
- Dam olsang-chi? → Why don’t you have a rest?
- — Charchamadingmi? — Yo‘q, charchadim. → — Aren’t you tired? — Yes, I am.
- — Kofeni yoqtirmaysanmi? — Ha, yoqtirmayman. → — Don’t you like coffee? — No, I don’t.
- O‘tirmaysizmi? (muloyim) → Won’t you sit down?
Hammasi to‘g‘ri bo‘lsa, mavzu bo‘yicha testni topshiring.
Qisqa xulosa
- Inkor savol: Don’t / Isn’t / Haven’t / Can’t + ega + fe’l? Rasmiy: Do you not...?
- Ma’nolari: hayrat (Don’t you know?), tasdiq (Isn’t it beautiful?).
- Why don’t you...? — taklif; Why didn’t you...? — norozilik.
- Won’t you...? Wouldn’t you like...? — muloyim taklif.
- am bilan: Aren’t I...?
- How come + darak tartib: How come you didn’t call?
- Javob faktga qarab: Yes + bo‘lishli, No + inkor — o‘zbekchadan teskari!