Present Simple or Continuous?
Ikki hozirgi zamon farqi
Bu darsda
- Oddiy qilib aytganda
- Odat yoki hozir?
- Doimiy yoki vaqtincha?
- Signal so‘zlar
- Davomli bo‘lmaydigan fe’llar
- Ikki savol farqi
- Kelajak ma’nosida ikkalasi
- always bilan davomli zamon — norozilik
- O‘zgarish va tendensiya
- Holat fe’llarining ikki ma’nosi
- Bosqichma-bosqich
- Ko‘p uchraydigan xatolar
- Hayotiy vaziyatlarda
- O‘zingizni tekshiring
- Qisqa xulosa
Oddiy qilib aytganda
Inglizchada ikkita hozirgi zamon bor, o‘zbekchada esa ko‘pincha bitta shakl ishlatamiz: “ishlayman” ham, “ishlayapman” ham. Farqni shunday eslab qoling:
- Present Simple — doimiy, odatiy, takrorlanadigan ishlar: I work in a bank. (Men bankda ishlayman — kasbim)
- Present Continuous — hozir, ayni paytda yoki vaqtincha bo‘layotgan ishlar: I’m working now. (Hozir ishlayapman)
- I drink tea every morning.Har tong choy ichaman.
- I’m drinking tea now.Hozir choy ichyapman.
- She speaks three languages.U uch tilda gapiradi.
- She’s speaking on the phone.U telefonda gaplashyapti.
Bu darsda siz quyidagilarni o‘rganasiz:
- Odat va hozirgi harakat farqi.
- Doimiy va vaqtincha holat.
- Har bir zamonning “signal” so‘zlari.
- Davomli shaklda ishlatilmaydigan fe’llar.
- Savol: What do you do? va What are you doing?
Odat yoki hozir?
| Present Simple | Present Continuous |
|---|---|
| Har kuni, odatda | Hozir, ayni paytda |
| He plays football on Sundays. | He’s playing football now. |
| It rains a lot in April. | Look! It’s raining. |
| I read before bed. | Shh! I’m reading. |
Doimiy yoki vaqtincha?
Present Continuous “hozir, shu kunlarda, vaqtincha” degan ma’noni ham beradi — hatto ayni daqiqada bo‘lmasa ham:
- I live in Tashkent.Men Toshkentda yashayman. (doimiy)
- I’m living with my aunt this month.Shu oy xolamnikida yashayapman. (vaqtincha)
- She works in a school.U maktabda ishlaydi. (kasbi)
- She’s working in Dubai this year.U bu yil Dubayda ishlayapti. (vaqtincha)
Signal so‘zlar
- We usually have dinner at 7.Odatda soat 7 da kechki ovqat qilamiz.
- We’re having dinner at the moment.Hozir kechki ovqat qilyapmiz.
- Listen! Someone is singing.Eshiting! Kimdir qo‘shiq aytyapti.
Davomli bo‘lmaydigan fe’llar
Ba’zi fe’llar harakat emas, holat bildiradi. Ular odatda -ing olmaydi, hatto “hozir” ma’nosida ham:
| Guruh | Fe’llar |
|---|---|
| Fikr | know, understand, believe, remember, think (= fikrda bo‘lmoq) |
| His-tuyg‘u | like, love, hate, want, need, prefer |
| Egalik | have (= bor), own, belong |
| Sezgi | see, hear, smell, taste (o‘z-o‘zidan) |
- I know the answer.Javobni bilaman. (I’m knowing — xato)
- Do you understand me now?Hozir meni tushunyapsizmi?
- I want a coffee.Qahva istayman.
- This soup tastes good.Bu sho‘rva mazali.
Ikki savol farqi
Kelajak ma’nosida ikkalasi
Ikkala zamon kelajak haqida ham ishlatilishi mumkin, lekin ma’no farq qiladi:
| Present Simple (kelajak) | Present Continuous (kelajak) |
|---|---|
| Jadval, rasmiy vaqt | Shaxsiy reja, kelishuv |
| The train leaves at 6. | I’m meeting Aziz at 6. |
| The film starts at 8. | We’re going to the cinema tonight. |
| The shop opens at 9 tomorrow. | She’s flying to Dubai next week. |
- My flight leaves at 7 a.m. tomorrow.Parvozim ertaga ertalab 7 da. (jadval)
- I’m having dinner with my parents on Friday.Juma kuni ota-onam bilan kechki ovqat qilaman. (reja)
- The exam begins at nine.Imtihon to‘qqizda boshlanadi. (jadval)
- What are you doing this weekend?Bu dam olish kunlari nima qilyapsan? (reja)
always bilan davomli zamon — norozilik
Odatda always Present Simple bilan keladi. Lekin Present Continuous + always — norozilik, asabiylashish ma’nosini beradi:
- He always gets up early.U doim erta turadi. (neytral fakt)
- He’s always losing his keys!U doim kalitlarini yo‘qotadi-da! (norozilik)
- You’re always talking in class!Sen doim darsda gaplashasan-a!
- My neighbours are always making noise.Qo‘shnilarim doim shovqin qilishadi.
O‘zgarish va tendensiya
Hozir o‘zgarib borayotgan jarayonlar uchun Present Continuous ishlatiladi — ko‘pincha get, become, change, increase, grow fe’llari bilan:
- The weather is getting colder.Havo sovib boryapti.
- Prices are going up.Narxlar oshib boryapti.
- Your English is improving!Ingliz tilingiz yaxshilanyapti!
- More and more people are working from home.Tobora ko‘proq odamlar uydan ishlamoqda.
Holat fe’llarining ikki ma’nosi
Ba’zi holat fe’llari ma’nosi o‘zgarsa davomli zamonda kelishi mumkin:
| Holat (simple) | Harakat (continuous) |
|---|---|
| I think it’s good. — Fikrimcha, yaxshi. | I’m thinking about it. — Bu haqda o‘ylayapman. |
| I have a car. — Mashinam bor. | I’m having lunch. — Tushlik qilyapman. |
| It tastes good. — Mazasi yaxshi. | She’s tasting the soup. — U sho‘rvani tatib ko‘ryapti. |
| He is rude. — U qo‘pol (doim). | He’s being rude. — U (hozir) qo‘pollik qilyapti. |
Bosqichma-bosqich
- Ish odatmi, doimiymi? → Present Simple.
- Hozir, ayni paytda yoki vaqtinchami? → Present Continuous.
- Fe’l holat fe’limi (know, like, want)? → Present Simple.
Misol: “Ukam hozir uxlayapti.”
- hozir → Continuous. sleep — harakat.
Misol: “Men sizni tushunmayapman.”
- “hozir” ma’nosi bor, lekin understand — holat fe’li → Simple.
Ko‘p uchraydigan xatolar
Ko‘p uchraydigan xatolar
✗ I am go to school every day.
✓ I go to school every day.
Odat — Present Simple.
✗ Look! It rains.
✓ Look! It’s raining.
Hozir — Continuous.
✗ I’m knowing him.
✓ I know him.
know — holat fe’li.
✗ She is wanting a new phone.
✓ She wants a new phone.
want — holat fe’li.
✗ What do you do now? (hozirgi harakat)
✓ What are you doing now?
Hozir — Continuous.
✗ I’m usually walk to work.
✓ I usually walk to work.
usually — Simple.
✗ He works at the moment.
✓ He’s working at the moment.
at the moment — Continuous.
✗ I meet Aziz tomorrow at six. (shaxsiy reja)
✓ I’m meeting Aziz tomorrow at six.
Reja — Continuous.
✗ The train is leaving at 6 every day.
✓ The train leaves at 6 every day.
Jadval — Simple.
✗ The weather gets colder. (hozir, jarayon)
✓ The weather is getting colder.
O‘zgarish — Continuous.
✗ I’m thinking it’s a good idea.
✓ I think it’s a good idea.
Fikr — Simple.
✗ I’m having a car.
✓ I have a car.
Egalik — Simple.
Eslab qoling: odat → Simple (I work). Hozir / vaqtincha → Continuous (I’m working). know, like, want → doim Simple.
Hayotiy vaziyatlarda
Telefon suhbati
- — Hi, Zafar! What are you doing?— Salom, Zafar! Nima qilyapsan?
- — I’m sitting in a café. I’m waiting for Ali.— Kafeda o‘tiribman. Alini kutyapman.
- — Is he late again?— U yana kechikyaptimi?
- — Yes! He is always late. He never comes on time.— Ha! U doim kechikadi. Hech qachon o‘z vaqtida kelmaydi.
- — Typical Ali! What do you usually order there?— Alining odati! U yerda odatda nima buyurasan?
- — I usually have green tea, but today I’m drinking coffee.— Odatda ko‘k choy ichaman, lekin bugun qahva ichyapman.
Ishdan keyin
- — What are you doing tonight?— Bugun kechqurun nima qilyapsan?
- — I’m going to the gym. I go every Tuesday.— Sport zaliga boraman. Har seshanba boraman.
- — Really? I don’t like the gym. I prefer running.— Rostdanmi? Men sport zalini yoqtirmayman. Yugurishni afzal ko‘raman.
- — Your English is getting better, by the way!— Aytgancha, ingliz tiling yaxshilanyapti!
- — Thanks! I’m taking an online course this month.— Rahmat! Bu oy onlayn kurs o‘qiyapman.
- — Great. The next class starts at seven, right?— Zo‘r. Keyingi dars soat yettida boshlanadi, to‘g‘rimi?
Kichik matn: “Odatiy va g‘ayrioddiy hafta”
I usually work in an office in Tashkent. I start at nine and finish at six. I normally take the metro. But this week is different. I’m working from home because my office is being renovated. I’m getting up later, and I’m spending more time with my family. My little son is very happy — he thinks it’s a holiday! Next Monday I’m going back to the office. The renovation finishes on Friday.
Matnda odatni bildiruvchi va vaqtinchalik vaziyatni bildiruvchi gaplarni ajrating. Kelajak haqidagi ikki gapda nima uchun turli zamonlar ishlatilgan?
O‘zingizni tekshiring
- She ___ (cook) dinner now. → ’s cooking
- We ___ (go) to the gym every Monday. → go
- I ___ (not/understand) this word. → don’t understand
- Look! The children ___ (play) in the snow. → are playing
- He ___ (stay) at a hotel this week. → ’s staying
- Tuzating: I am liking this song. → I like this song.
- Ertaga Aziz bilan uchrashaman. (reja) → I’m meeting Aziz tomorrow.
- Poyezd ertalab soat 7 da jo‘naydi. (jadval) → The train leaves at 7 a.m.
- U doim kalitini yo‘qotadi-da! → He’s always losing his keys!
- Havo isib boryapti. → The weather is getting warmer.
Qisqa xulosa
- Present Simple — odat, doimiy holat, haqiqat: I work in a bank.
- Present Continuous — hozir yoki vaqtincha: I’m working now / this week.
- Simple signallari: always, usually, every day.
- Continuous signallari: now, at the moment, today, Look!
- know, understand, like, want, need — davomli shaklda ishlatilmaydi.
- What do you do? — kasb. What are you doing? — hozirgi ish.